Cha toâi sinh tröôûng taïi 1 laøng, maø cuõng laø moät Phoá Quaän thuoäc Tænh Kieán An, sau naøy saùt nhaäp vaøo Haûi Phoøng. Theá heä cuûa Cha toâi cuõng nhieàu gian truaân, ñieâu ñöùng khoâng khaùc nhieàu so vôùi theá heä cuûa chính toâi ( naêm nay cuõng ñaõ 76 tuoåi roài ). 

Cuï cho toâi ra thaønh phoá Haûi Phoøng theo hoïc baäc Trung Hoïc duø raèng ñieàu ñoù raát toán keùm ñoái vôùi gia ñình, nhöng Cuï, vôùi söï goùp yù cuûa Anh toâi ( hôn toâi chöøng 6, 7 tuoåi, cuõng ñaõ töøng ra Haûi Phoøng theo hoïc nhieàu naêm ) cho raèng : thôøi naøo cuõng vaäy coù hoïc moät chuùt, cuoäc ñôøi seõ toát ñeïp hôn. Theá nhöng, chaúng ñöôïc bao laâu thì cuoäc chieán Phaùp-Vieät noå ra baét ñaàu töø Haûi Phoøng, vaøo thaùng 11- 1946, trong khi chuùng toâi ñang ngoài trong lôùp. Vôùi tuoåi thieáu nieân, nhöng toâi ñaõ yù thöùc ñöôïc boån phaän cuûa moät coâng daân ñoái vôùi Toå Quoác luùc laâm nguy, toâi xin pheùp Cha Meï leân ñöôøng, theo caùc baäc ñaøn anh, trong ñoù coù anh toâi, khaùng chieán choáng Phaùp xaâm löôïc, tuøy theo khaû naêng vaø söùc löïc cuûa mình. Cha Meï, chò vaø caùc em toâi gaït nöôùc maét ñeå toâi ra ñi. Hai laàn bò Taây baét, laàn ñaàu naêm 1949, luùc 18 tuoåi, nhöng ñöôïc thaû ngay, chæ sau 1 ñeâm bò cuøm chaân ngoaøi trôøi. Laàn ñoù cuõng laø nhôø coù chuùt voán lieáng Phaùp Ngöõ vaø khaû naêng trình baøy lyù leõ, thuyeát phuïc ñöôïc 2 vieân chæ huy cao caáp nhaát taïi Ñoàn " Laøng Heä ", huyeän Thuïy Anh, Tænh Thaùi Bình, 1 Trung UÙy vaø 1 Ñaïi UÙy ngöôøi Phaùp. Bò Taây baét cuøng vôùi haøng chuïc ngöôøi maø ngay ngaøy hoâm sau moät mình toâi ñaõ ñöôïc thaû veà, trình dieän cô quan, quaû laø 1 ñieàu ñaùng nghi ngôø vaø tai haïi cho toâi sau naøy bôûi vì coäng saûn laø thöù ngöôøi " ña nghi Taøo Thaùo " nhaát loaøi ngöôøi. Laàn thöù hai, naêm 1951 luùc 20 tuoåi, toâi bò Taây baét giam daøi laâu hôn, nhöng laø laàn toâi töï nguyeän ñeå cho Taây baét trong 1 cuoäc haønh quaân ñaïi quy moâ caøn queùt toaøn theå 12 Phuû Huyeän, Tænh thaùi Bình, do ñích thaân Ñaïi Töôùng De Lattre de Tassigny, Toång Tö Leänh Quaân Ñoäi Phaùp taïi Ñoâng Döông chæ huy treân maùy bay " Quan Saùt " nhö L-19 cuûa Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa sau naøy, vì Tænh Thaùi Bình laø haäu phöông cuoái cuøng cuûa Lieân Khu 3 coäng saûn, nôi ñaët cô sôû chæ huy, laõnh ñaïo caùc cô quan, Ban, Ngaønh, nhö Ñaûng, quaân söï, chính trò, haønh chaùnh, chuyeân moân, kyõ thuaät cuûa Lieân Khu cuõng nhö caùc Tænh laân caän. Vì ñaõ qua 1 laàn bò Taây baét neân toâi hieåu laø: Taây baét khoâng ñaùng sôï cho laém, nhöng laø cô hoäi ñeå toâi töø boû haøng nguõ khaùng chieán do coäng saûn laõnh ñaïo, khi toâi ñaõ choïn con ñöôøng, luùc ñoù chöa haún laø toát nhöng khoâng xaáu, khoâng gheâ tôûm baèng tuaân theo coäng saûn ñeå laøm nhöõng ñieàu toâi ñaõ bieát , ñaõ roõ laø voâ cuøng taøn baïo vaø kinh khuûng. Vì coâng taùc luaân phieân, thay ñoåi ôû caùc cô quan laõnh ñaïo ( nhôø söï can thieäp cuûa anh toâi vaø coù chuùt voán chöõ nghóa ) roài qua ngaønh Tuyeân-Huaán, toâi ñöôïc ñoïc taøi lieäu, baùo chí neân bieát Chính Phuû choáng Coäng saûn, Quoác Gia Vieät Nam ñaõ ñöôïc thaønh laäp vaø OÂng Baûo Ñaïi laø Quoác Tröôûng, vôùi söï trôï giuùp cuûa ngöôøi Phaùp. Toâi phaûi choïn caùch " ñeå Taây baét " vì 2 lyù leõ : 

1/- Thoaùt khoûi haøng nguõ coäng saûn maø khoâng laøm lieân luïy ñeán nhöõng ngöôøi thaân yeâu, baïn beø, nhaát laø ngöôiø anh ruoät thòt coù chöùc vò laõnh ñaïo ñaõ heát loøng che chôû cho toâi, nhöng khoâng ñöôïc nhö toâi mong öôùc. Anh toâi laø con ngöôøi coäng saûn töø tröôùc ngaøy " Toång khôûi nghóa, cöôùp chính quyeàn" 19 thaùng 8 - 1945 nhöng khoâng gioáng nhöõng ngöôøi coäng saûn khaùc : goác tieåu tö saûn, trí thöùc, ly khai gia ñình nhöng luoân luoân lo laéng cho gia ñình, phaùi ngöôøi höôùng daãn cha meï vaø caùc em di taûn traùnh hoïa chieán tranh, tôùi nhöõng vuøng haäu phöông an toaøn, göûi gaám vaøo nhöõng gia ñình thaät toát, heát loøng giuùp ñôõ, nhaát laø che chôû cho toâi trong nhöõng thaùng ngaøy gian khoå, laên loän vôùi chieán tranh, chui haàm, ruùc hoá, döôùi quyeàn chæ huy cuûa nhöõng ngöôøi coäng saûn saét maùu, khaùc nhieàu, khoâng gioáng vaø döôùi quyeàn cuûa anh toâi. 

2/- Toâi ñaõ coù cô hoäi bieát roõ 1 laàn : ngöôøi Phaùp raát ñaùng sôï khi hai beân noå suùng, giao chieán, baén gieát nhau, nhöng khi ñaõ bò hoï baét roài thì noãi sôï ñoù khoâng coù gì ñaùng keå nöõa. Ñieàu naøy khaùc haún vôùi tröôøng hôïp tuø binh, quaân ñòch bò coäng saûn baét ñöôïc. Toâi phaûi noùi thaät laø ngöôøi Phaùp " vaên minh, nhaân ñaïo " hôn coäng saûn raát nhieàu trong vieäc ñoái xöû vôùi ñòch quaân, tuø binh bò hoï baét. ÔÛ ñaây, toâi chæ vieát ra ñeå noùi leân söï hy sinh cao caû, söï lo sôï voâ bieân cuûa ngöôøi Cha daønh cho tính maïng ñöùa con cuûa mình bò Phaùp baét hai laàn trong giai ñoaïn chieán tranh aùc lieät thì seõ ra laøm sao, roài cuõng chính ngöôøi Cha ñoù laën loäi, ñöôøng saù xa xoâi nguy hieåm ñeå ñi tìm ñöùa con bò giam, bò tuø ôû ñaâu vì laàn thöù hai, toâi bò baét cuøng vôùi haøng traêm ngaøn thanh nieân caùc loaïi cuûa Lieân khu 3 vaø Tænh Thaùi Bình, ñoâng ñeán möùc phaûi ñöa caùc ñòa ñieåm taïm giam khaép nôi trong maáy Tænh Thaùi Bình, Nam Ñnh, Ninh Bình. Toâi bò taïm giam ôû saân vaän ñoäng Thaùi Bình khoâng nhaø cöûa, vaøo muøa möa 1 thaùng, thaät laø khoå sôû, nhöng chuyeän daøi laém, luùc khaùc môùi vieát ñöôïc. Qua caùc ñôït thaåm vaán toâi " ñöôïc " ø chuyeån sang Thaønh phoá Nam Ñònh. May sao, khi Cha con gaëp laïi nhau thì ñöùa con ñoù vaãn coøn soáng, chöa cheát, khoâng cuït tay, maát chaân, thöông tích ñaày ngöôøi nhö Cha toâi lo laéng. Traùi laïi ñöùa con aáy vaãn coøn soáng, soáng trong khung caûnh thoaûi maùi, deã chòu khoâng theå ngôø ñöôïc vì toâi vôùi tuoåi 21, ñöôïc Trung UÙy Halot, Chæ Huy Traïi, chæ ñònh laøm Tröôûng Traïi Giam ( Chef de Camp ) coi 500 tuø chính trò vôùi 1 phuï taù ( Adjoint du Chef de Camp ) vaø 10 Tröôûng Toaùn ( Chefs de Groupes ) do chính toâi choïn löïa trong soá nhöõng anh em bieát tieáng Phaùp vaø tính tình toâi cho laø ñöôïc . Anh em soáng vôùi nhau, laøm lao ñoäng nheï nhaøng, goïi laø coù nhö söûa ñöôøng Nam Ñnh – Ninh Bình, doïn deïp veä sinh quanh vuøng, laøm 1 ngaøy, nghæ 2 ngaøy, 9 toaùn ñi laøm, cöù thay phieân nhau moãi ngaøy 3 toaùn thoâi, toaùn thöù 10 ôû traïi lo naáu aên, veä sinh laët vaët, linh tinh. Tieáng laø ñi tuø nhöng taát caû chuùng toâi thoaûi maùi vaø...deã chòu hôn khi chöa vaøo tuø, khi coøn ôû vôùi coäng saûn... Hi voïng gaàn ñaây toâi seõ coù dòp vieát 2 chuyeän : " Bò Taây baét " vaø " Ñi tuø Taây " moät caùch ñaày ñuû, nhieàu chi tieát khoù ai ngôø ñöôïc.. 

Noùi sao cho heát tình thöông cuûa 1 ngöôøi Cha daønh cho ñöùa con trai, maø toâi bieát töø luùc coøn nhoû laø ngöôøi raát thöông yeâu toâi, roài ñöùa con trai ñoù laïi sôùm thoaùt ly gia ñình ñeå ñi laøm nghóa vuï thieâng lieâng : choáng xaâm laêng, baûo veä Toå Quoác. Coù ñieàu Cha toâi khoâng theå hieåu ñöôïc taïi sao toâi laïi phaûi rôøi boû caùi haøng nguõ coù danh hieäu cao ñeïp ñoù ñeå ra ñi, vaø toâi cuõng chöa bao giôø noùi vôùi Cha toâi caùi ñieàu : toâi ñaõ coá tình naèm laïi trong ruoäng luùa ( ngaøy xöa luùa cao laém, treân thaét löng ngöôøi lôùn ), chôø cho Taây ñeán baét, maëc daàu toâi ñaõ ñöôïc phaùt ñaày ñuû duïng cuï, phao bôi ñeå vöôït qua soâng, sang Huyeän Ninh Giang, Tænh Haûi Döông beân caïnh. 

Ôn nghóa baùo ñeàn coâng ôn Cha Meï thì toâi chæ ñôn giaûn nhôù ñöôïc 2 tröôøng hôïp nhö theá naøy : 

A/- Töø giaõ Cha Meï cuoái naêm 1946 ñi khaùng chieán choáng Phaùp, aên vaø ôû hoaøn toaøn nhôø vaøo daân chuùng nôi cô quan laøm vieäc ñaët taïi ñoù. Luùc ban ñaàu, do söï tuyeân truyeàn, ñoäng vieân voâ cuøng khoân kheùo cuûa coäng saûn, haàu heát moïi ngöôøi daân ñaát Baéc ñeàu raát thöông yeâu nhöõng ngöôøi ñi khaùng chieán nhö chuùng toâi. Hoï saün saøng hi sinh taát caû cho " Caùch maïng giaûi phoùng daân toäc " , choáng xaâm laêng baûo veä Toå Quoác. Coù nhöõng cuï giaø, khi raûnh roãi, noùi chuyeän vôùi toâi, moät thanh nieân môùi lôùn, coù chuùt hoïc haønh, maø caùc cuï yeâu thöông nhö con chaùu ruoät thòt, luoân luoân ñoäng vieân toâi coá gaéng treân con ñöôøng cöùu daân, cöùu nöôùc chaéc chaén coøn daøi vaø nhieàu gian khoå. Coù cuï coøn vui veû noùi raèng : Laõo mong muoán sau naøy coù ñöôïc caäu laøm con reå cuûa Laõo, khi ñaát nöôùc thanh bình. Caùc cuï laøm sao hieåu ñöôïc cuoäc chieán tranh thöïc söï noù nhö theá naøo vaø ñeán bao giôø noù môùi chaám döùt, chaám döùt roài thì ñaát nöôùc naøy seõ ra laøm sao, coù ñöôïc nhö caùc cuï mong öôùc hay khoâng. Cuoái naêm 1948, nhöõng keû nhö toâi baét ñaàu coù quy cheá laõnh löông chuùt ít. Toâi gaàn nhö khoâng tieâu saøi gì caû, ngoaïi tröø mua moät caùi ñoàng hoà ñeo tay ñaàu tieân trong ñôøi, hieäu Nikleøs, maët traéng, coù ñoám daï quang ( lumineux/ luminous ) ôû khu Phoá Ñoáng Naêm, Thaùi Bình, moät Tænh haäu phöông cuoái cuøng cuûa Lieân Khu 3, döôùi quyeàn Tö Leänh cuûa Töôùng coäng saûn Nguyeãn Sôn vaø Phoù Tö Leänh Ñaïi Taù Hoaøng Minh Thaûo, ñeå bieát giôø giaác, thôøi gian, neáu khoâng, ngaøy cuõng gaàn gioáng nhö ñeâm vaø ñeâm cuõng gaàn gioáng nhö ban ngaøy. Toâi ñeå daønh ñöôïc moät soá tieàn, roài nhaân 1 chuyeán ñi coâng taùc, toâi xin ñöôïc ñi cuøng, vaø tìm caùch gheù thaêm Cha Meï vaø caùc em toâi ñang coøn ñi taûn cö, laùnh naïn chieán tranh, do anh ruoät toâi ñieàu ñoäng ngöôøi lieân laïc vaø höôùng daãn. Cuõng vì caùi chuyeän... naëng tình vôùi gia ñình nhö theá maø anh toâi duø laø baäc Thaày cuûa Toång Bí Thö Noâng Ñöùc Maïnh baây giôø ( anh toâi gia nhaäp Ñaûng naêm 1944, Noâng Ñöùc Maïnh gia nhaäp naêm 1963 ), Boä Chính Trò Trung Öông Ñaûng ñaët anh toâi ra ngoaøi leà keå töø cuoäc caûi caùch ruoäng ñaát vaø vuï tieâu dieät phong traøo Nhaân Vaên Giai Phaåm naêm 1956 taïi ñaát Baéc, cuøng nhoùm baïn beø chöøng möôi ngöôøi. Anh toâi, noùi thoâng thaïo tieáng Vieät - Phaùp – Anh - Nga ñaõ töøng ñöôïc cöû caàm ñaàu phaùi ñoaøn Haø Noäi, ñi tham quan, hoïc hoûi, ruùt kinh nghieäm taïi khaép caùc nöôùc coäng saûn ñaõ lôùn maïnh nhö Lieân Soâ, Ñoâng Ñöùc, Phaùp vaø caùc nöôùc Ñoâng AÂu vv... Ñi thaêm caùc nôi, trôû veà ngoài laïi vôùi nhau caû thaùng laøm baûn toång keát, nhaän ñònh nhöõng caùi hay cuûa thieân haï ñeå mình hoïc hoûi, aùp duïng. Theá laø cheát ! Nhöõng caùi dôû, caùi doát cuûa Ñaûng mình loøi ra, vaø nhoùm naøy caû chuïc ngöôøi coâng lao... khoâng bieát noùi theá naøo cho ñuùng, bò coi laø " coù tö töôûng xeùt laïi nguy hieåm cho Ñaûng "... Anh toâi soáng vôùi soá tieàn höu haøng thaùng 800 ngaøn ñoàng tieàn Hoà, chò daâu toâi, ñöôïc coi laø " Hoa Khoâi " trong moät ñaùm cöôùi taäp theå 5 caëp do Ñaûng toå chöùc, cöïu caùn boä khaù cao tieàn höu 500 ngaøn, coäng laïi laø 1 trieäu 3 tieàn Hoà, gaàn 100 ñoâ la Myõ, baèng tieàn ... moät con ñieám, gaùi goïi loaïi taàm thöôøng ñöôïc luõ caùn boä haïng B, haïng C keâu ñeán khaùch saïn ôû gaàn ñoù " nhaåy duø 1 phaùt "... Anh toâi qua ñôøi caùch ñaây khoâng laâu taïi moät caên nhaø nhoû xíu trong khu chung cö ngheøo naøn, daønh cho ngöôøi veà höu, sau tai naïn tröôït ngaõ taïi maûnh saân gaïch öôùt aùt trôn trôït, beå soï, keùo theo caùi cheát cuûa chò daâu toâi bò xuùc ñoäng maïnh ñang khi ñau tim naëng, maø hai ngöôøi troâng nom saên soùc chính laø anh toâi vaø ñöùa con trai ñaõ maát vieäc khi anh toâi khoâng coøn taïi chöùc... Soáng thì ngheøo naøn khoå cöïc nhö theá, maø khi cheát thì ñaùm tang cuûa caëp vôï choàng giaø naøy laïi quaù lôùn vì thaønh phoá ñöùng ra toå chöùc, ñaøn em, hoïc troø cuûa anh toâi töø caùc nôi xa gaàn keùo veà töø bieät ngöôøi quaù coá ñöôïc nhieàu ngöôøi meán phuïc. Nhöõng voøng hoa ngöôøi ta khoâng nhôù laø ñeám ñöôïc bao nhieâu nöõa... Cuoäc ñôøi laø theá ñoù ! Toâi gaëp laïi Cha Meï vaø caùc em vaøo ñaàu naêm 1949, sau hôn 2 naêm xa caùch. Thaät laø...möøng möøng, tuûi tuûi, nhöõng gioït nöôùc maét xoùt thöông sao maø queân ñöôïc ! Toâi moùc môùù tieàn trong tuùi chieác aùo vaûi maàu naâu guï, thöù aùo vaûi nhuoäm naâu roài nhuùng vaøo nöôùc buøn hoøa tan vôùi nöôùc, phôi naéng cho ngaû maàu naâu ñaäm nhö pha ...maàu tím Hoa Sim, troâng ñeïp vaø dòu maét hôn ( thöù maàu bò coi laø maàu naâu ... Tieåu Tö Saûn ) chaúng nhôù laø bao nhieâu tieàn, goùi trong giaáy baùo, ñöa cho Cha toâi : " Xin Thaày Meï caàm laáy cho con, ñeå theâm vaøo nuoâi gia ñình, nuoâi caùc em..." Toâi ngheïn ngaøo khoâng noùi ñöôïc nöõa, trong loøng caûm thaáy soùt sa. Cha toâi maét long lanh öôùt, ñöa goùi tieàn cho Meï toâi, khoâng noùi moät lôøi. Meï toâi laëng ngöôøi, nöôùc maét rôi töøng gioït... Maõi luùc sau, Meï toâi môùi noùi : " Gia ñình ta laøm aên vaát vaû thaät, Chò con coøn coù gaùnh haøng xeùn, caû nhaø quay sôïi, quay tô ñem ñi chôï baùn, cuõng soáng ñöôïc qua ngaøy. Thaày Meï vaø gia ñình bieát con ra ñi laø vaát vaû, gian lao, nguy hieåm. Thoâi, con cöù giöõ laáy maø tieâu, coù luùc caàn ñeán..." Ñuùng luùc ñoù thì coù ngöôøi chaïy vaøo nhaéc toâi : " Ñeán giôø taäp hoïp ñi roài, Chuù Tö ôi ! " Toâi chaøo Cha Meï, vaãy tay vôùi moïi ngöôøi trong gia ñình, ñònh quay ra nhöng thình lình toâi döøng laïi oâm chaët 2 ñöùa em nhoû nhaát, 1 gaùi, 1 trai, ba maùi ñaàu guïc xuoáng, chuïm laïi vôùi nhau, hai ñöùa em naác leân töøng tieáng, roài toâi chaïy voït ra saân laãn vaøo ñaùm ngöôøi ñang chôø ñôïi... 

B/- Tröôøng hôïp thöù hai, toâi coù cô hoäi giuùp ñôõ cha meï chuùt ít tieàn baïc vaø thuoác men laø hoài naêm 1954, cuoäc chieán Ñieän Bieän Phuû saép ñeán hoài ngaõ nguõ, nhaân chuyeán ñi coâng taùc Nam – Ñònh veà Haø Noäi, Ñaïi UÙy Miraucourt ( Ñaïi Ñoäi Tröôûng – Company commander ) laùi xe Jeep, toâi ngoài beân caïnh. Tuy coøn laø Haï Só Quan nhöng toâi raát thaân thieát vôùi OÂng vì OÂng ñaõ boå nhaäm toâi thay theá 1 Haï Só Quan ngöôøi Phaùp ( Sergent-Chef Cordier ) hoài höông veà Phaùp, ñeå troâng coi cho OÂng moät caùi Vaên Phoøng quaûn trò 600 nhaân vieân veà moïi maët : taøi chaùnh, quaûn trò, soå saùch, giaáy tôø lieân laïc treân döôùi, haøng doïc, haøng ngang. OÂng luoân coi toâi nhö 1 ngöôøi baïn raát thaân, thöôøng xuyeân daïo chôi baùch boä chuyeän troø vôùi nhau treân ñöôøng phoá Nam Ñònh nhöõng ngaøy chuû nhaät, sau khi oâng vaøo kieåm soaùt doanh traïi xong, ñaäu xe Jeep ôû traïi, chôù khoâng coi toâi chæ laø 1 nhaân vieân döôùi quyeàn, caáp baäc coøn quaù nhoû. Coù khi aên tröa ôû Phoá thì OÂng daønh phaàn traû tieàn vaø noùi: Toâi laø Ñaïi UÙy, löông toâi cao hon, ñeå toâi traû tieàn. Toâi ñaùp laïi : " Ñaïi UÙy noùi ñuùng, nhöng Ñaïi UÙy traû 2 laàn thì cho toâi traû 1 laàn thì toâi môùi daùm aên tröa vôùi Ñaïi UÙy. Ñeå Ñaïi UÙy traû hoaøi, toâi aên lm sao ñöôïc . OÂng baèng loøng . OÂng ñaõ baèng moïi caùch ñeà nghò thaêng caáp ñaëc bieät cho toâi töø 1 Binh Nhì ( Soldat de 2eøme classe – Myõ keâu laø Private ) leân Haï Só ( Caporal ) chæ sau 3 thaùng nhaäp nguõ – vì toâi khoâng ñi hoïc Tröôøng Só Quan tröø bò Thuû Ñöùc khi ñöôïc goïi, maø tình nguyeän nhaäp nguõ vaøo ñôn vò cuûa OÂng Ñaïi UÙy naøy ñeå ñöôïc ôû thaønh phoá sau khi ra khoûi nhaø tuø Nhaø Maùy Röôïu, Nam Ñònh ít laâu, coøn meät moûi vaø ñaõ coù ñuû giaáy tôø hôïp leä. Chæ 16 ngaøy sau, cuõng taïi saân côø hoâm naøo, Ñaïi UÙy Miraucourt ñoïc Quyeát Ñònh cuûa Töôùng Tö Leänh Ñeä Tam Quaân Khu cho toâi ñaëc caùch thaêng caáp Trung Só ( Sergent ) coù hieäu löïc hoài toá ( Myõ keâu laø : retroactive effect ) keå töø ngaøy leân Haï Só, nghóa laø töø Binh Nhì leân thaúng luoân Trung Só, ñeå coù ñuû caáp baäc toái thieåu ngoài vaøo choã thay theá Sergent-Chef Cordier, ñieàu khieån caùi vaên phoøng quaûn lyù haàu nhö moïi maët cuûa moät ñôn vò mang danh hieäu Ñaïi Ñoäi 3 Truyeàn Tin Vieät Nam ( 3eøme Compagnie de Transmissions Vietnamienne ) nhöng quaân soá laïi tôùi 600 ngöôøi, ñoâng gaáp röôõi 1 Tieåu Ñoaøn Boä Binh ( Bataillon d’infantry ). OÂng laïi coøn ñeà nghò cho toâi leân thaúng caáp cao nhaát cuûa haøng haï Só Quan laø " Adjudant-Chef " ñeå 6 thaùng sau, trong thôøi kyø chieán tranh, OÂng ñeà nghò cho toâi leân thaúng caáp Thieáu UÙy thöïc thuï ( Sous-lieutenant aø titre deùfinitif ) chæ vì moät caâu noùi nöûa ñuøa nöûa thöïc cuûa toâi : " Neáu toâi xin Ñaïi UÙy cho toâi laäp hoà sô ñi hoïc khoùa ñaëc bieät Só Quan hieän dòch Ñaø Laït, chæ sau 9 thaùng, toâi seõ mang lon Chuaån UÙy Hieän Dòch ( Aspirant de l’armeùe active ) thì Ñaïi UÙy tính sao ? – OÂng noùi : Anh cöù laøm vieäc ñi, khoûi caàn ñi hoïc nhö theá, maø 9 thaùng sau, anh khoâng nhöõng leân Chuaån UÙy, maø leân thaúng luoân Thieáu UÙy, anh chòu khoâng ? Toâi seõ thay maët thöôïng caáp moùc lon Thieáu UÙy thöïc thu, 1 vaïch vaøng,ï leân vai anh, anh nghó sao ? – Toâi baûo : Neáu Ñaïi UÙy ñeo 3 sao treân vai thì toâi tin ñieàu ñoù, nhöng tieác raèng treân vai UÙy môùi coù 3 vaïch vaøng thoâi. Theá laø OÂng ra leänh cho Trung UÙy Khoâi, Só Quan phuï taù, sau naøy leân Ñaïi UÙy vaø thay theá chöùc vuï cuûa OÂng khi OÂng hoài höông trôû veà Phaùp, laäp ngay hoà sô ñeà nghò thaêng caáp kieåu ñoù cho toâi. Caàn lôøi pheâ, chöõ kyù, con daáu cuûa caáp chæ huy naøo trong laõnh thoå Ñeä Tam Quaân khu hoài ño,ù laø ñích thaân OÂng chôû toâi baèng xe Jeep cuûa OÂng tôùi trình dieän caáp chæ huy, Phaùp cuõng nhö Vieät, keå caû Töôùng Tö Leänh Ñeä Tam Quaân Khu ôû Haø Noäi. Hoài ñoù tieáng noùi cuûa 1 Ñaïi UÙy ngöôøi Phaùp, chæ huy ñôn vò 600 quaân, phuï traùch coâng taùc truyeàn tin cho caû 1 Quaân Khu Vieät Nam, mieàn Baéc Vieät, luoân caû caùi " Zoâne Sud du Nord Vietnam " vaø theâm caùi " Subdivision Nam Ñònh " cuûa Phaùp nöõa, noù coù troïng löôïng to taùt laém. Vì vaäy, hoà sô ñeà nghò thaêng caáp ñaëc caùch cho toâi tôùi cöûa naøo cuõng ñeàu loït, vôùi chöõ kyù vaø con daáu ñoû choùt cuûa caáp chæ huy coù thaåm quyeàn. Chæ khi phaûi göûi hoà sô töø Nam Ñònh vaøo Boä Toång Tham Möu ôû Saøi Goøn laø OÂng baûo toâi : Anh chòu khoù chôø, toâi cam ñoan seõ moùc lon Thieáu UÙy thöïc thuï leân vai anh ñuùng nhö toâi ñaõ noùi...

Moät hoâm, OÂng laùi xe, cuøng toâi töø Nam Ñònh leân Haø Noäi coâng taùc. Vieäc xong, Ñaïi UÙy Miraucourt cho toâi nghæ 2 ngaøy vaø noùi : anh muoán nghæ ôû ñaâu cöù cho toâi bieát. Coøn OÂng thöôøng nghæ ôû Caâu Laïc Boä Só Quan Phaùp gaàn nhaát. Toâi muoán veà Haûi Phoøng, nhaø Chuù Thím ruoät cuûa toâi buoân baùn taïi ñaây. Khi ñöa toâi tôùi nhaø xong xuoâi, OÂng chuùc toâi vui veû vaø chaøo Chuù Thím toâi roài quay ra. Caû nhaø Chuù Thím toâi ñoå xoâ laïi, 2 ñöùa em hoï, keùm toâi chöøng 8 vaø 10 tuoåi reo möøng vì laâu laém anh em môùi gaëp laïi nhau. Vöøa luùc aáy thì Cha toâi ôû treân laàu, thaáy oàn aøo, ñi xuoáng. Trôøi ôi ! Cha con oâm laáy nhau ngheïn ngaøo... Sau khi chuyeän troø moät luùc, Cha toâi xin pheùp caû nhaø ñeå hai cha con toâi noùi chuyeän rieâng vôùi nhau ôû ngoaøi phoøng khaùch. Cuï keå cho toâi nghe nhöõng chuyeän bi thaûm nôi queâ nhaø: ñaát caùt, ruoäng vöôøn bò chính quyeàn " caùch maïng " tòch thu heát, chæ ñeå laïi cho 1 chuùt laøm choã ôû, ruoäng nöông taát caû bieán thaønh cuûa nhaø nöôùc, nhaø cöûa tan hoang vì chính saùch " Tieâu thoå khaùng chieán, vöôøn khoâng nhaø troáng " tröôùc khi chieán tranh keùo ñeán, nhöng kyø thöïc laø chính saùch cuûa " caùch maïng " : moïi ngöôøi ñeàu phaûi ngheøo nhö nhau, trong khi nhaø ñaát, ruoäng vöôøn cuûa gia ñình toâi thuoäc loaïi... hôi nhieàu. Cha meï toâi lo buoàn roài phaùt beänh, tieàn baïc ñaâu coøn nöõa, may nhôø coù oâng chuù ruoät töùc laø em ruoät Cha toâi buoân baùn khaù giaû ôû Haûi Phoøng, heát loøng giuùp ñôõ. Cuï noùi trong tieáng ngheïn ngaøo : moãi laàn thieáu quaù, Thaày laïi ra ñaây, Chuù Thím giuùp cho moät ít, khi naøo coù thì traû laïi sau, anh em ruoät thòt cöùu giuùp nhau laø vaäy. Toâi hoûi : Thaày vay möôïn cuûa Chuù Thím tôùi luùc naøy laø bao nhieâu roài ? Cha toâi noùi : Nhieàu laém con ôi ! Khoâng bieát bao giôø nhaø ta môùi traû noåi ! Toâi laïi hoûi : Thaày noùi nhieàu laø bao nhieâu ? – 4 ngaøn 500 ñoàng, tính ra luùc ñoù hình nhö gaàn 5 laïng vaøng thì phaûi. Toâi noùi: Thaày khoûi lo ! Con ñí coâng taùc, coù mang theo trong caëp da 10 ngaøn ñoàng, con chæ giöõ laïi 500 ñoàng ñeà phoøng phaûi tieâu, coøn laïi bao nhieâu con xin ñöa Thaày ñeå traû xong cho Chuù Thím, soá coøn laïi Thaày ñem veà chi tieâu cho gia ñình. Thaày Meï vaø caùc em ñôõ khoå. Baø Chò toâi ñaõ laáy choàng cuõng ôû trong Huyeän. Hai cha con toâi cuøng vui möøng, caûm taï Trôøi Ñaát ñaõ cho gaëp laïi nhau trong hoaøn caûnh nhö theá naøy. Göông maët giaø nua cuûa Cha toâi ñang lo aâu, saàu khoå, boãng raïng ngôøi, saùng haún leân. Cuï noùi : Gaëp laïi con, bieát con vaãn coøn soáng sau nhöõng thaùng naêm löu laïc giang hoà, laïi coøn giuùp cho Thaày Meï traû ñöôïc moùn nôï töôûng nhö heát caû cuoäc ñôøi cuõng khoâng sao traû noåi. Con ñaõ cöùu gia ñình. Xin Trôøi Ñaát phuø hoä cho con... Toâi naém tay Cuï daãn ra gaëp Chuù Thím toâi vaø noùi: Chaùu xin heát loøng caûm ôn Chuù Thím ñaõ cöùu giuùp gia ñình Thaày Meï con trong nhöõng ngaøy khoù khaên. Nay con xin pheùp göûi laïi Chuù Thím soá tieàn Thaày con ñaõ vay möôïn töø maáy naêm nay. Xin Trôøi Ñaát phuø hoä cho Chuù Thím vaø caùc em. Cha toâi noùi : Thaät caûm ôn Chuù Thím, toâi nghó khoâng bieát ñôøi mình lieäu coù caùch naøo traû laïi Chuù Thím ñöôïc khoâng. May maø gaëp ñöôïc chaùu ôû ñaây, giuùp gia ñình toâi traû laïi söï giuùp ñôõ cuûa Chuù Thím. Chuù toâi quay ra hoûi : Chaùu traû heát Chuù Thím theá naøy, coù coøn ñöa cho Baùc ñöôïc ít nhieàu ñeå veà queâ laøm aên sinh soáng hay khoâng ? Cha toâi ñôõ lôøi : Noùi thöïc vôùi Chuù Thím, chaùu noù giuùp toâi traû heát nôï cho Chuù thím, coøn laïi chaùu ñöa heát cho toâi 5 ngaøn, ñuû söùc laøm aên sinh soáng qua ngaøy ôû queâ laøng mình roài... Moïi ngöôøi nhìn nhau chaúng bieát noùi chi theâm nöõa, nhöng toâi nhaän thaáy roõ raøng laø nieàm haïnh phuùc baát ngôø ñaõ ñeán vôùi taát caû moïi ngöôøi chuùng toâi. Coù nhöõng doøng nöôùc maét long lanh, xuùc ñoäng, caûm thoâng ñaáy aép tình ngöôøi thöông yeâu vaø baùc aùi, trong luùc 2 ñöùa em con Chuù thím toâi ñöùng nhìn ngô ngaùc, laëng yeân ... 

*

Hoâm nay, treân ñaát Myõ, ngoài tröôùc baøn maùy, toâi vieát maáy doøng naøy keøm theo baøi thô song ngöõ " My Father " göûi ñi khaép boán phöông trôøi, ñeán vôùi moïi ngöôøi Cha, trong ñoù coù caû Cha toâi ñaõ xa rôøi coõi theá khi khoâng coù toâi ôû gaàn, khi toâi ñi tuø caûi taïo treân nuùi treân röøng hieåm ñoäc aâm u, nhöng toâi cuõng ñaõ coù 1 laàn, laàn ñaàu vaø chaéc cuõng laø laàn cuoái, sau hôn nöûa theá kyû caùch xa laøng xoùm, naêm 2000, veà beân moä cuûa Cha Meï toâi, ñaõ ñöôïc xaây ñaép caån thaän ñeå thaép vaøi neùn höông vaø noùi leân nhöõng lôøi caàu nguyeän ... Hình aûnh naøy chaéc chaén seõ khoâng bao giôø phai nhaït trong taâm hoàn toâi cho ñeán ngaøy toâi cuõng maõi maõi ra ñi... 

San Diego, California 
Phan  Duc  Minh 
(Member of  The International Societry of Poets)
 

My Father

( With affection, offered to all fathers, 
especially Vietnamese ones ) 

   *  I remember my native village
Surrounded by green bamboo hedges,
Ornamented with columns of white-blurring smoke, At nightfall, rising slowly.
   *  I remember the winding village road,
On which herds of cattle
Were coming back to their stables
When the church bell was heard.
   *  I left  my village at the age of fourteen,
Separating from my parents and family
To go studying at Haiphong City.
When the war broke out, getting harder and 
                                                        harder
I followed the elders  to fight against 
                                          French  aggressors.
Twice, captured by the enemies, I knew
The person, who made patiently great  efforts                   
To find out where I had been detained, was my 
                                                               father.
    *  With the spirit of Confucianism,
He taught me how to live with dignity
In  all circumstances of life, even in misery.
Thanks to my father's teachings,
I've overcomed almost everything
To survive regardless lots of challenges
Occuring continuously in my rough lifetime.
    *  During 76 years of living in this world,
I never forget his image and teachings
That help me overcome almost everything.
Sometimes, seemingly I still hear his words:
" My son ! You ought to live with dignity! "  
Always I've been proud of my father.
When growing up. I haven't  done yet
A tiny bit for him as response, unfortunately !
 

Phoûng dòch: 

Cha  Toâi 

( Meán taëng taát caû nhöõng ngöôøi Cha, 
ñaëc bieät laø nhöõng ngöôøi Cha Vieät Nam ).

*  Laøng xöa gôïi noãi vaán vöông
Haøng tre xanh ngaét, lôùp söông mòt môø.
Hoaøng hoân phuû xuoáng nhö mô,
Khoùi lam löu luyeán vaät vôø bay leân.
*  Nhôù sao xoùm nhoû bình yeân,
Töøng ñaøn muïc suùc vaãn quen loái veà
Quanh co moät neûo ñöôøng queâ,
Chuoâng ñaâu vaêng vaúng tieáng nghe vang reàn.
*  Ra ñi töø tuoåi thieáu nieân,
Caùch liaø Cha meï, anh em gia ñình,
Ra Thaønh laøm caäu hoïc sinh,
Chieán tranh buøng noå, thaân mình phaûi ñi,
Thaân trai gian khoå xaù gì,
Böôùc theo huynh tröôûng, cuõng vì nuùi soâng..
Ñoâi phen giaëc baét cuøm goâng,
Chính Cha laën loäi, heát loøng tìm con.
* Tuoåi Cha ngaøy moät heùo moøn,
Nhöng luoân daäy baûo: phaûi luoân laøm ngöôøi 
Soáng sao xöùng ñaùng ôû ñôøi,
Toå Tieân, doøng doõi maáy ñôøi Nho Gia. 
Nhôø lôøi khuyeân daäy cuaû Cha,
Cuoäc ñôøi chìm noåi vöôït qua moïi ñieàu.
Gian truaân, cöïc khoå bao nhieâu,
Vinh quang, haïnh phuùc caøng nhieàu veà sau.
* 76 naêm, toùc ñaõ baïc maàu,
Tai toâi coøn vaúng nhöõng caâu cuaû Ngöôøi :
Laøm trai soáng ôû treân ñôøi,
Sao cho xöùng ñaùng laøm ngöôøi  nghe con ! 
Toâi luoân mang giöõ trong hoàn
Boùng hình Cha ñaõ thöông con suoát ñôøi.
Phaàn toâi, nghó laïi : Chao ôi !
Chöa ñeàn ñaùp traû thì Ngöôøi coøn ñaâu !

San Diego, California
Phaïm Ngoïc Nhieãm
(Phoûng dòch )