A/- Ñoâi doøng suy nghó : Vieát xong nhöõng loaït baøi cho Baùo Xuaân phaùt haønh ôû nhieàu nôi, baùo in cuõng nhö baùo " online " nhieàu nôi xa gaàn, trong vaø ngoaøi Hoa Kyø, toâi ñaõ ñònh nghæ xaû hôi 1 thôøi gian vì tuoåi ñaõ cao ( 76, coäng theâm treân 12 naêm ñi tuø caûi taïo taïi nhieàu vuøng röøng nuùi aâm u, kinh hoaøng, baây giôø môùi thaáy haäu quaû cuûa noù gheâ gôùm, maø maáy tay Baùc Só Myõ cuõng nhö Vieät quen thuoäc thöôøng noùi ñuøa laø OÂng hay Baùc coi nhö ... 76 + 12 laø 88 tuoåi, söùc khoûe nhö theá naøy laø toát quaù roài ). Vaäy maø vöøa ñoïc tin treân " Net ", check e-mail thaáy baïn beø, baùo " online " loan baùo cöïu Trung Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng vöøa môùi qua ñôøi. Toâi thaät baát ngôø vaø xuùc ñoäng vì toâi töøng soáng raát gaàn, hieåu khaù nhieàu veà vò Töôùng naøy, ñaõ 2 laàn ñöôïc tieáp chuyeän vôùi oâng trong tình " huynh ñeä chi binh ", vaø toâi raát kính troïng, khaâm phuïc oâng veà nhieàu ñieåm. Laàn gaëp vaø noùi chuyeän ñaàu tieân vôùi vò Töôùng naøy laø chuyeän : Trung Taù Nguyeãn Minh Ñ., 1 Só Quan raát gioûi, can tröôøng, xuaát thaân tröôøng Voõ Bò Ñaø Laït, töøng laøm Trung Ñoaøn Tröôûng ( Regiment commander ) ñaùnh giaëc gan lì, leân lon töø Thieáu UÙy tôùi Trung Taù haàu heát taïi maët traän, ñöôïc aân thöôûng 2 Baûo Quoác Huaân Chöông ( Ñeä Nguõ vaø Ñeä Töù ñaúng ) vôùi nhaønh Döông Lieãu, roài laøm Quaän Tröôûng Quaän Thaêng Bình , tænh Quaûng Ngaõi laø nôi Vieät Coäng ñaùnh phaù gheâ gôùm thì oâng ra söùc bình ñònh laõnh thoå chòu traùch nhieäm . Coù khi oâng ñi haønh quaân khoâng gioáng ai : xin phaùo binh saün saøng yeåm trôï, roài oâng vaø lính mang suùng ñaïn, duøng xe gaén maùy tieán vaøo nhöõng laøng heûo laùnh, xa xoâi maø tin tình baùo cho hay coù nhöõng ñôn vò khoâng lôùn cuûa ñòch veà ñaây laáy löông thöïc, tuyeån quaân vv... quaân xa cuûa ta khoâng vaøo ñöôïc, oâng Trung Taù Ñ. vaãn ñem lính vaøo ñeå ñaùnh ñòch vaø baét soáng hay tieâu dieät ñòch nhieàu phen, nhôø oâng ñaõ coù coâng xaây döïng cô sôû, daân chuùng tin töôûng vaø hôïp taùc vôùi oâng, vôùi quaân ñoäi Coäng Hoøa. AÁy vaäy maø oâng Trung Taù naøy laïi gioáng ngaøi Toång Thoáng hoï Nguyeãn hoài ñoù, y nhö Trung Töôùng Hoaøng Xuaân L. vaø vaøi Töôùng Laõnh, Só Quan cao caáp khaùc raát caû tin vaøo caùi vuï... töôùng soá, töû vi ñeå ñeán noãi bò truy toá ra Toøa AÙn Quaân Söï Maët Traän Quaân Khu I - Vuøng I Chieán Thuaät, veà toäi " Ñaøo nguõ - Desertion " môùi cheát chôù. Vì tin vaøo oâng Thaày töôùng soá maø oâng Trung Taù laïi neù 1 cuoäc haønh quaân côõ lôùn, trong ñoù coù Trung Ñoaøn cuûa oâng tham döï,yø ñeå vaøo Toång Y Vieän Duy Taân, Ñaø Naüng naèm nghæ chöõa beänh ít ngaøy, nhöng khoâng laøm ñuùng thuû tuïc haønh chaùnh khi nhaäp vieän . OÂng Thaày Töôùng soá noùi : " oâng ñi haønh quaân chuyeán naøy khoâng cheát cuõng ...bò thöông naëng... ". Ñaùnh giaëc hoaøi hoaøi, anh duõng, can tröôøng haøng chuïc naêm lieân tuïc, khoâng bieát sôï caùi cheát maø böõa nay laïi tin lôøi oâng Thaày Töôùng Soá ñeå neù traän naøy, thaät ñaùng ... ñaùnh ñoøn. Trung Töôùng Tröôûng caàn Trung Taù Ñ. ñeå ñöa vaøo phaùi ñoaøn 4 beân Quoác Teá kieåm soaùt ñình chieán taïi khu vöïc traùch nhieäm cuûa oâng. Töôùng Tröôûng goïi ñieän thoaïi veà Sö Ñoaøn thì ñöôïc baùo caùo laø oâng Trung Taù ñi naèm beänh vieän Duy Taân. Coøn ñang phaân vaân choïn ngöôøi khaùc thì chieác xe Beaulieu, gaén baûng ñoû coù 3 sao traéng, cuûa Töôùng Tröôûng chaïy doïc 1 ñöôøng phoá Ñaø Naüng. OÂng Töôùng vaø Só Quan tuøy vieân troâng thaáy roõ raøng Trung Taù Ñ. nhaø ta ñang ñi thong dong treân ñöôøng phoá, chaúng coù chi laø " beänh nhaân " caû. Theá laø oâng Töôùng Tö Leänh Quaân Ñoaøn I vaø Vuøng I Chieán Thuaät ra leänh cho Ñaïi Taù Tham Möu Tröôûng lieân laïc hoûi Trung Taù Baùc Só Chæ Huy Tröôûng Toång Y Vieän Duy Taân veà vuï " beänh nhaân cao caáp " daïo chôi ngoaøi phoá, roài goïi ñieän thoaïi sang Toøa AÙn Quaân Söï Maët Traän Quaân Khu I vaø Vuøng I Chieán Thuaät ( Field Court Martial of the Ist military zone & Ist Tactical Area ) yeâu caàu Trung Taù UÛy Vieân Chính Phuû tôùi vaên phoøng Tö Leänh Vuøng coù vieäc caàn. Böõa ñoù Trung Taù UÛy Vieân Chính Phuû ñi coâng taùc, toâi laø Phoù " Xöû lyù thöôøng vuï - Interim " neân voäi laùi xe Jeep sang Boä Tö Leänh Quaân Ñoaøn, tôùi Vaên Phoøng Trung Taù Ñöùc, chaùnh vaên phoøng. Trung Taù Ñöùc môøi toâi ngoài vaø noùi : Trung Töôùng vöøa laùi tröïc thaêng ñi kieåm soaùt baát thaàn 1 ñôn vò ôû xa, Thieáu Taù chôø cho ít phuùt. Vaøi phuùt sau Trung Taù Ñöùc sang gaëp Töôùng Tröôûng roài trôû laïi : Trung Töôùng môøi Thieáu Taù sang. Toâi böôùc vaøo vaø chaøo Töôùng Tröôûng theo quaân caùch. OÂng baét tay roài môøi toâi ngoài ngay chieác gheá beân caïnh baøn laøm vieäc cuûa oâng. OÂng noùi nhoû nheï vaø vaén taét : Chaéc Thieáu Taù ñaõ roõ vieäc toâi cho goïi ñieän thoaïi môøi Thieáu Taù sang ñaây ? – Toâi ñaùp : Thöa Trung Töôùng toâi ñaõ roõ. Töôùng Tröôûng noùi tieáp : Toâi khoâng bao giôø can thieäp vaøo coâng vieäc chuyeân moân cuûa Toøa AÙn, cuûa Thieáu Taù, nhöng vôùi tö caùch laø Tö Leänh 1 ñaïi ñôn vò, toâi chæ mong muoán Thieáu Taù cuõng nhö caùc anh em khaùc beân Toøa AÙn luoân luoân tích cöïc giuùp toâi hoaøn thaønh nhieäm vuï ñoái vôùi Quaân Ñoäi, giöõ vöõng kyû luaät Quaân Ñoäi vì ñoù laø söùc maïnh cuûa chuùng ta neáu chuùng ta muoán thaéng coäng saûn. Moät OÂng Töôùng ñaùnh giaëc gioûi, löøng danh maø aên noùi thaät nheï nhaøng, nhoû nheï, töø toán ñeán möùc deã thöông. Toâi ñaùp : Trung Töôùng an taâm, chuùng toâi seõ heát söùc laøm vieäc ñeå goùp söùc xaây döïng quaân ñoäi nhö Trung Töôùng mong muoán. Sau vaøi caâu chuyeän hoûi thaêm veà coâng vieäc, oâng ñöùng daäy baét tay toâi, tieãn vaøi böôùc ra phía cöûa roài môùi quay trôû laïi. Hoâm xöû vuï aùn Trung Taù Ñ., bò can ñaøo nguõ cao caáp nhaát töø ngaøy toâi laøm vieäc ôû ñaây, toâi ngoài gheá Coâng Toá Vieân ( prosecutor ), Chaùnh Thaåm ( Chaùnh AÙn - Presiding judge ) laø OÂng Voõ Nhaát Minh, Chaùnh AÙn Toøa Sô Thaåm Quaûng Nam - Ñaø Naüng ( ñöôïc môøi vaø boå nhieäm bôûi Lieân Boä Quoác Phoøng & Tö Phaùp töøng kyø haïn 1 naêm, coøn Chaùnh Thaåm döï khuyeát laø 1 Ñaïi Taù thuoäc ngaønh Quaân phaùp chuùng toâi ), Phuï Thaåm Ñoaøn laø 4 Thaåm Phaùn quaân söï (military judges ) haàu heát laø Luaät Sö daân söï tröôùc khi ñoäng vieân vaøo quaân ñoäi, hoaëc laø Só Quan toát nghieäp Ñaïi Hoïc Luaät Khoa roài theâm trung bình 3 naêm taäp söï ñeå trôû thaønh Thaåm Phaùn. Thaønh phaàn xeùt xöû cuûa caùc Toøa AÙn Quaân Söï Maët Traän thuoäc 4 Vuøng chieán thuaät laø huøng haäu nhaát, 5 Thaåm Phaùn thöïc thuï, sau vuï xeùt xöû Daân Bieåu Quoác Hoäi Traàn Ngoïc Chaâu coù lieân laïc vôùi anh em ruoät thòt laø caùn boä coäng saûn Traàn Ngoïc Hieàn. Luaät Sö cuûa bò can neâu vaán ñeà toå chöùc Toøa AÙn xeùt xöû bò can phaïm toäi chính trò Traàn Ngoïc Chaâu laø vi hieán vì Hieán Phaùp hoài ñoù quy ñònh laø tröôøng hôïp nhö treân, bò can phaûi ñöôïc xeùt xöû bôûi caùc Thaåm Phaùn chuyeân nghieäp ( chôù khoâng coù môøi phuï thaåm nhaân daân hay caùc Só Quan ñang taïi nguõ nhö Toøa AÙn Quaân Söï Thöôøng tröïc ( Permanent military court ). Boán Toøa AÙn loaïi naøy cuûa Nam Vieät Nam phaûi taïm thôøi ngöng hoaït ñoäng 6 thaùng ñeå saép xeáp laïi cô caáu toå chöùc. Theo baûn caùo traïng, toâi leân tieáng buoäc toäi nghieâm khaéc bò can Trung Taù Ñ., moät Só Quan thuoäc haøng cao caáp, töøng giöõ nhöõng chöùc vuï chæ huy quan troïng, hieåu bieát roõ raøng veà quaân kyû, thuû tuïc haønh chaùnh khi nhaäp beänh vieän, ñaõ coá tình troán traùnh traùch nhieäm trong vuï naøy neân bò coi laø can toäi ñaøo nguõ trong thôøi chieán. Toâi yeâu caàu Toøa phaït thaät naëng ñeå laøm göông cho caùc Só Quan khaùc. Tuy nhieân, toâi noùi tieáp : Coâng toá vieân laø ngöôøi baûo veä Luaät Phaùp, truy toá toäi phaïm, nhöng khoâng coù nghóa laø chæ bieát buoäc toäi baèng caùch nhìn veà moät phía, maø khoâng bieát nhìn sang phía khaùc vôùi nhöõng coâng traïng, thaønh tích cuûa 1 quaân nhaân ñaõ haøng chuïc naêm chieán ñaáu anh duõng, chæ huy taøi gioûi, thaønh coâng to lôùn trong binh nghieäp , xin löu yù Thaåm Phaùn Ñoaøn veà nhöõng ñieàu ñoù ñeå quyù vò tuøy nghi quyeát ñònh. Vôùi 1 quaân nhaân, nhaát laø Só Quan, coù toäi caàn phaûi tröøng phaït naëng ñeå laøm göông cho caáp döôùi, cho baïn ñoàng nguõ, nhöng Luaät Phaùp, Quaân Ñoäi khoâng bao giôø boû queân nhöõng quaân nhaân anh huøng, daùm hi sinh thaân mình cho ñaïi cuoäc . Khoâng khí phieân Toøa, xeùt xöû duy nhaát 1 bò can ñaøo nguõ mang caáp baäc Trung Taù , thaät laø caêng thaúng. Luaät Sö Vöông Thò Thuùy tieáp lôøi baøo chöõa cho bò can moät caùch raát khoân kheùo, hôïp lyù, hôïp tình... Toøa tuyeân boá taïm nghæ ñeå vaøo phoøng nghò aùn. Phoøng xöû aùn hoâm ñoù raát ñoâng, coù nhieàu Só Quan, thaân nhaân, baïn beø cuûa bò can, taát nhieân coù caû quan saùt vieân cuûa Boä Tö Leänh Quaân Ñoaøn ñeán theo doõi ñeå veà baùo caùo leân Trung Töôùng Tröôûng. Anh em Quaân Caûnh ñi laïi beân ngoaøi phoøng xöû. Khoâng khí ñôïi chôø baûn aùn thaät laø yeân laëng, töôûng nhö con ruoài bay qua, ngöôøi ta cuõng nghe thaáy tieáng ... Moät hoài chuoâng rung. OÂng Chaùnh Thaåm vaø Thaåm Phaùn Ñoaøn trôû laïi vò trí. Moïi ngöôøi hoài hoäp. OÂng Chaùnh Thaåm long troïng ñoïc nhöõng ñieàu coù tính caùch thuû tuïc roài tuyeân aùn... Toøa quyeát ñònh: phaït bò can Nguyeãn Minh Ñ. 5 naêm tuø ôû veà toäi ñaøo nguõ trong thôøi chieán... Coù tieáng thôû daøi ñaâu ñoù vaø coù ngöôøi trong phoøng xöû xæu ngaõ, chaéc chaén laø thaân nhaân cuûa bò can, nhöng tieáp theo lieàn ñoù, OÂng Chaùnh Thaåm tuyeân boá : caên cöù theo hoà sô, bò can laø 1 Só Quan coù nhieàu coâng traïng, thaønh tích , tinh thaàn chieán ñaáu cuõng nhö chæ huy trong quaù khöù, cuøng vôùi nhöõng baèng chöùng khen thöôûng quyù giaù nhö thaêng caáp lieân tuïc taïi maët traän, ñöôïc ban thöôûng nhieàu huy chöông cao quyù, nhaát laø Ñeä Töù Ñaúng Baûo Quoác Huaân Chöông vôùi nhaønh döông lieãu gaén taïi chieán tröôøng... laàn ñaàu tieân phaïm Quaân Luaät, cho neân Toøa khoan hoàng cho bò can ñöôïc höôûng ... aùn treo ! Khoâng khí trong phoøng xöû nhö soáng laïi trong khi phieân Toøa beá maïc... Trung Taù Nguyeãn Minh Ñ., vieân Só Quan raát taøi gioûi, nhöng chæ phaûi caùi toäi quaù tin vaøo vuï Töû Vi, töôùng soá taøo lao maø suyùt nöõa khoå caû moät ñôøi. Trung Taù Ñ. taïm thoaùt ñöôïc aùn tuø 5 naêm, nhöng sau ñoù bò maát quyeàn chæ huy ñôn vò taùc chieán nhö xöa, chæ ñöôïc laøm nhöõng coâng vieäc coù tính caùch chuyeân moân buoàn teû. Thænh thoaûng gaëp laïi toâi taïi Boä Tö Leänh Quaân Ñoaøn, khi caùc Só Quan ñi aên côm tröa taïi Caâu Laïc Boä Só Quan Quaân Ñoaøn, oâng tuy laø Trung Taù, nhöng thöôøng giô tay chaøo toâi tröôùc, vaø coù laàn khoâng queân nhaéc laïi : May maø gaëp ñöôïc Thieáu Taù ngoài gheá Coâng Toá UÛy Vieân böõa ñoù, bieát roõ hoaøn caûnh anh em, toäi thì phaït, coâng thì thöôûng neân toâi môùi thoaùt, chôù neáu gaëp tay khaùc... cöïc ñoan, chæ nhìn 1 phía con ngöôøi thì cuoäc ñôøi toâi chaéc ñaõ ... taøn roài. Anh em baét tay nhau vui veû, toâi hoûi : OÂng Töôùng Tö Leänh coù goïi leân trình dieän quôû traùch chi khoâng ? Trung Taù Ñ. noùi : thì phaûi coù chôù ! Nhöng OÅng chæ khuyeân baûo ñoâi ñieàu nheï nhaøng roài ra leänh töø nay trôû ñi khoâng ñöôïc taùi phaïm . Toøa khoan hoàng chæ 1 laàn, khoâng theå laàn thöù 2. Thì ra OÂng Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng ñaõ bieát heát söï vieäc cuûa phieân Toøa, keát quaû ra sao, vaø luoân toû ra roäng löôïng, tha thöù cho thuoäc caáp coù nhieàu coâng traïng, thaønh tích maø laàn ñaâu tieân vi phaïm Quaân Luaät . 

Vôùi chöùc vuï Phoù UÛy Vieân Chính Phuû Toøa AÙn Quaân Söï Maët Traän Quaân Khu I, Coá Vaán Phaùp Luaät cho Nghieäp Ñoaøn kyù giaû mieàn Trung Vieät Nam cho neân toâi ñaõ coù nhieàu dòp gaëp gôõ chuyeän troø trong khung caûnh thaân maät vôùi 1 soá Töôùng Laõnh nhö Trung Töôùng Hoaøng Xuaân L., Thieáu Töôùng Nguyeãn Duy Hinh v.v... cuøng nhieàu Só Quan cao caáp khaùc trong Quaân Khu toâi laøm vieäc, nhöng hình aûnh Trung Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng keå treân laøm toâi khoù bao giôø queân ñöôïc.

Laàn thöù 2 toâi gaëp vaø tieáp chuyeän vôùi Trung Töôùng Tröôûng laø laàn OÂng sang thaêm Toøa AÙn cuûa chuùng toâi, maø Ñaïi Taù Tham Möu Tröôûng Quaân Ñoaøn chæ ñieän thoaïi baùo tröôùc coù 10 phuùt. Laàn naøy, Trung Taù UÛy Vieân cuûa toâi cuõng ñi vaéng, toâi laïi " xöû lyù thöôøng vuï " nghóa laø taïm thôøi thay maët oâng giaûi quyeát moïi vieäc, tröø vieäc thaät ñaëc bieät quan troïng. Khi xe Quaân Caûnh daãn tröôùc chieác xe gaén baûng ñoû vôùi 3 ngoâi sao traéng cuûa Töôùng Tröôûng ñaäu tröôùc cöûa, toâi ra ñoùn chaøo vaø môøi OÂng vaøo. Töôùng Tröôûng maëc quaân phuïc boä binh, ñoäi muõ saét 2 lôùp ( OÂng luoân laøm göông cho caùc Só Quan laø luùc naøo cuõng trong tình traïng saün saøng taùc chieán ), ñeo suùng ngaén beân thaét löng daõ chieán ) ñöùng noùi chuyeän vôùi toâi vaøi ba phuùt ngay tröôùc cöûa, roài oâng baûo toâi daãn ñi thaêm anh em nhaân vieân laøm vieäc cuûa Toøa AÙn. Sau khi ñi thaêm loøng voøng 1 luùc, oâng trôû laïi vaên phoøng cuûa toâi vaø noùi : Thieáu Taù nhôù luoân luoân nhaéc nhôû anh em veà tinh thaàn laøm vieäc vaø toân troïng kyû luaät quaân ñoäi. Chôït oâng hoûi toâi : tröôùc khi laøm vieäc ôû ñaây, Thieáu Taù coù phuïc vuï ôû 1 ñôn vò naøo khaùc khoâng ? Toâi hôi ngaïc nhieân, nhöng chôït hieåu ra vaø traû lôøi : thöa Trung Töôùng , tröôùc kia toâi phuïc vuï taïi Tieåu Ñoaøn Truyeàn Tin Quaân Ñoaøn 1, döôùi quyeàn chæ huy cuûa Thieáu Taù Nguyeãn Höõu Vieân, vaø tröa naøo chuùng toâi cuõng sang Caâu Laïc Boä Só Quan Quaân Ñoaøn aên côm, thöôøng coù söï hieän cuûa Trung Töôùng. OÂng aø ! moät tieáng, khoâng noùi gì theâm roài baét tay toâi töø giaõ ra xe, rôøi Toøa AÙn. Khi OÂng ñi roài, toâi coù hoûi moät vaøi nhaân vieân ñöùng phía sau gaàn ñoù : anh em coù hieåu taïi sao oâng Trung Töôùng hoûi toâi caâu ñoù khoâng ? Coù anh em ñoaùn ñuùng yù toâi : Taïi Trung Töôùng thaáy coi boä caû Toøa chæ coù moät mình Thieáu Taù maëc quaân phuïc, ñaàu toùc gioáng Trung Töôùng nhieàu hôn, coøn laïi khoâng maáy ai gioáng Trung Töôùng caû. OÂng Töôùng Tröôûng thoâng caûm cho 1 cô quan chuyeân moân laø Toøa AÙn cho neân nhieàu anh em ñaàu toùc khoâng caét cao kieåu " lính ", quaân phuïc laø ñoà taùc chieán nhöng thöôøng khoâng boû oáng vaøo trong giaày cao coå, Só Quan thì haàu heát laø Luaät Sö daân söï ñoäng vieân ñi hoïc Tröôøng Só Quan tröø bò Thuû Ñöùc hay Só Quan toát nghieäp Ñaïi Hoïc Luaät Khoa, taäp söï maáy naêm thaønh phaùn roài veà thaúng ñaây phuïc vuï cho neân ñaàu toùc, quaân phuïc laøm sao maø gioáng oâng Trung Töôùng goác nhaåy duø naøy ñöôïc !

B/- Trích Baùo Calitoday online: (Ngaøy 22 -1 - 2007) Calitoday ñaõ loan tin : "Cöïu Trung Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng ñaõ meänh chung vaøo luùc 3 giôø 30 saùng hoâm nay taïi Virginia, vuøng Hoa Thònh Ñoán, höôûng thoï 74 tuoåi. Vò Trung Töôùng löøng danh trong Quaân Löïc Vieät nam Coäng Hoøa töøng phuïc vuï trong nhöõng naêm 1954 ñeán naêm 1975. OÂng ñöôïc xem laø ngöôøi huøng Quaûng Trò khi ñaùnh baät quaân coäng saûn Haø Noäi vaø taùi chieám Coå Thaønh Quaûng Trò naêm 1972. OÂng toát nghieäp khoùa 4 Lieân Tröôøng Voõ Khoa Só Quan tröø bò Thuû Ñöùc naêm 1954. Ra tröôøng, ñöôïc boå nhieäm laøm Ñaïi Ñoäi Tröôûng ñaïi ñoäi 1, Tieåu Ñoaøn 5 nhaåy duø. Naêm 1955, oâng tham gia cuoäc tieãu tröø löïc löôïng Bình Xuyeân vaø ñöôïc ñaëc caùch thaêng caáp Trung UÙy taïi maët traän. Naêm 1963, oâng ñöôïc thaêng caáp Ñaïi UÙy. Naêm 1964 oâng ñöôïc thaêng caáp Thieáu Taù vaø ñöôïc boå nhieäm giöõ chöùc vuï Tieåu Ñoaøn Tröôûng Tieåu Ñoaøn 5 nhaåy duø. Cuøng naêm 1964, Tieåu Ñoaøn 5 nhaåy duø do oâng chæ huy ñöôïc tröïc thaêng vaän nhaåy vaøo maät khu Ñoã Xaù, thuoäc Quaän minh Long, tænh Quaûng Ngaõi, phaù vôõ caên cöù ñòa cuûa Boä Tö Leänh Maët Traän B, Maët Traän Giaûi Phoùng Mieàn Nam, tòch thu 160 suùng ñuû loaïi. Naêm 1965, Tieåu Ñoaøn cuûa oâng ñöôïc tröïc thaêng vaän nhaåy vaøo maät khu Haéc Dòch, thuoäc vuøng nuùi OÂng Trinh, tænh Phöôùc Tuy, Baø Ròa, caên cöù cuûa Coâng Tröôøng 7 coäng saûn Baéc Vieät. Sau 2 ngaøy chaïm suùng vaø gaây thieät haïi naëng cho 2 Trung Ñoaøn ñòch thuoäc Coâng Tröôøng 7, oâng ñöôïc ñaëc caùch thaêng caáp Trung Taù taïi maët traän vaø ñöôïc töôûng thöôûng Ñeä Töù Ñaúng Baûo Quoác Huaân Chöông. Naêm 1965, sau traän Haéc Dòch, oâng ñöôïc boå nhieäm giöõ chöùc vuï Tham Möu Tröôûng Löõ Ñoaøn nhaåy duø. 

Ñeán cuoái naêm 1965, Trung Taù Ngoâ Quang Tröôûng ñöôïc boå nhieäm giöõ chöùc vuï Tham möu Tröôûng Sö Ñoaøn nhaåy duø. Naêm 1966, sau bieán coá baïo ñoäng mieàn Trung, oâng ñöôïc boå nhieäm laøm Tö Leänh Sö Ñoaøn 1 Boä Binh, döôùi quyeàn chæ huy cuûa cuûa Tö Leänh Quaân Ñoaøn laø Thieáu Töôùng Hoaøng Xuaân Laõm. Naêm 1967, caùc ñôn vò thuoäc Sö Ñoaøn 1 Boä Binh do oâng chæ huy, goàm Ñaïi Ñoäi Haéc baùo Trinh Saùt, cuøng Chi Ñoaøn 2/7 thieät vaän xa M-113, taêng phaùi Tieåu Ñoaøn 9 nhaåy duø do thieáu Taù Nguyeãn Theá Nhaõ chæ huy, taán coâng phaù vôõ haï taàng cô sôû vaø toaøn boä löïc löôïng du kích ñòa phöông thuoäc Maët Traän Löông Coå, Ñoàng Xuyeân, Myõ Xaù thuoäc Quaän Höông Traø, tænh Thöøa Thieân. Sau traän naøy oâng ñöôïc thaêng caáp Chuaån Töôùng. Naêm 1968, caùc ñôn vò thuoäc Sö Ñoaøn 1 Boä Binh do oâng chæ huy, taêng phaùi Chieán Ñoaøn 1 nhaåy duø goàm caùc Tieåu Ñoaøn 2, 7 vaø 9, do Trung Taù Leâ Quang Löôõng chæ huy, ñaõ phoøng thuû, baûo veä thaønh coâng tröôùc traän taán coâng ñaïi quy moâ quyeát taâm döùt ñieåm Hueá cuûa coäng saûn vaøo Baûn Doanh Boä Tö Leänh Sö Ñoaøn, thaønh Mang Caù vaø nhöõng ñieåm quan troïng cuûa thaønh phoá Hueá , trong suoát thôøi gian 26 ngaøy, töø 30 thaùng 1 ñeán 24 thaùng 2 - 1968. Quaân coäng saûn bò ñaåy lui, goàm caùc ñôn vò xung kích cuûa Maët Traän Giaûi Phoùng mieán Nam, goàm Ñoaøn 5 : caùc Tieåu Ñoaøn K4A, K4B, Tieåu Ñoaøn 12 ñaëc coâng noäi thaønh Hueá, Ñoaøn 6 : goàm caùc Tieåu Ñoaøn K41, K6, Tieåu Ñoaøn 13 ñaëc coâng noäi thaønh Hueá, caùc Ñaïi Ñoäi ñaëc coâng 15, 16, 17, 18, taêng cöôøng 1 ñaïi ñoäi suùng phoøng khoâng 37 ly, 2 ñaïi ñoäi du kích Quaän Höông Traø, Phong Ñieàn, 2 ñaïi ñoäi ñaëc bieät noäi thaønh Hueá vaø 2 Tieåu Ñoaøn 416, 418 thuoäc Ñoaøn Cuø Chính Lan, töùc Ñoaøn 9. Töôùng Tröôûng vaø caùc ñôn vò cuûa oâng ñaõ giöõ vöõng Hueá vaø gaây thieät haïi naëng neà cho caùc ñôn vò taán coâng cuûa ñòch. Sau traän Maäu Thaân ( 1968 ), oâng ñöôïc ñaëc caùch thaêng caáp Thieáu Töôùng vaø boå nhieäm leân giöõ chöùc vuï Tö Leänh Quaân Ñoaøn IV Quaân Khu IV ôû trong Nam. Naêm 1970, oâng ñöôïc thaêng caáp Trung Töôùng.... Sau naêm 1975, oâng di taûn sang Hoa Kyø vaø soáng cuøng vôùi gia ñình taïi tieåu Bang Virginia, ngay beân caïnh Thuû Ñoâ Hoa Thònh Ñoán.OÂng töø choái tieáp xuùc vôùi baát cöù ai, töø choái khoâng traû lôøi caùc cuoäc phoûng vaán cuûa baùo chí veà nhöõng ngaøy cuoái cuøng, vaø khoâng xuaát hieän ôû nhöõng choã ñoâng ngöôøi, nhöng luoân luoân ñöôïc caùc cöïu chieán só kính troïng vì ngoaøi nhöõng thaønh tích lôùn lao keå treân, oâng coøn ñöôïc meänh danh laø 1 trong 4 vò Töôùng thanh lieâm trong saïch cuûa Quaân Löïc Vieät Nam coäng Hoøa, qua caâu noùi cuûa quaân daân mieàn Nam " nhaát Thaéng, nhì Chinh, tam Thanh, töù Tröôûng " (ngöng trích). 

Ñeán ñaây, ngöôøi ta thaáy Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng xuaát thaân khoùa 4 Só Quan Tröø Bi Thuû Ñöùc naêm 1954, phuïc vuï trong löïc löôïng nhaåy duø, chæ huy taùc chieán töø caáp ñaàu tieân laø Thieáu UÙy roài thaêng caáp taïi maët traän lieân tuïc sau nhöõng chieán thaéng do oâng chæ huy töø nhoû tôùi lôùn, ñöôïc boå nhieäm vaøo caùc chöùc vuï chæ huy ñôn vò nhoû ñeán ñaïi dôn vò , caáp cao nhaát laø Tö Leänh Quaân Ñoaøn ( Army Corps Commander ), mang caáp baäc Trung Töôùng ( 3 sao ) moät caùch thaät nhanh choùng vaø xuaát saéc maø caùc baïn ñoàng khoùa vôùi oâng khoâng moät ai saùnh kòp.

C/- Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng vaø Quaân Löïc Vieät Nam Coäng Hoøa :

Nhieàu ngöôøi ñaõ ñaùnh giaù toaøn theå Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa qua haønh ñoäng xaáu xa cuûa moät vaøi Só Quan cao caáp ñích thaân, hay cho vôï con, ñeä töû lôïi duïng hoaøn caûnh chieán tranh, nhaát laø giai ñoaïn Myõ ñoå quaân taùc chieán vaøo Vieät Nam ( sai laàm chieán löôïc ) ñeå buoân laäu, laøm aùp-phe tieàn baïc baèng nhieàu caùch. Hoï ñaùnh giaù Quaân Ñoäi VNCH qua hình aûnh tan raõ cuûa nhieàu ñôn vò quaân ñoäi vaøo nhöõng ngaøy cuoái cuøng cuûa cuoäc chieán, maø keû gaây ra tình traïng theâ thaûm naøy ñích danh thuû phaïm laø OÂng Nguyeãn Vaên Thieäu, moät Töôùng Laõnh laøm Toång Thoáng kieâm Toång Tö Leänh Quaân Ñoäi VNCH, ra leänh cho Töôùng Phaïm Vaên Phuù, Tö Leänh Quaân Khu 2, vaø Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng, Tö Leänh Quaân Khu I - moät Töôùng Laõnh töøng ñöôïc keå vaøo haøng Danh Töôùng - phaûi boû Quaân Khu I luùc chöa ñaùnh nhau chi caû vaø caùc ñôn vò quaân ñoäi cuûa 2 Töôùng naøy ñang saün saøng chôø ñòch tieán ñaùnh, vôùi tinh thaàn raát cao, nhö hoï ñaõ töøng ñaùnh baïi quaân coäng saûn treân laõnh thoå 2 Quaân Khu naøy. OÂng Thieäu ra leänh boû 2 Quaân Khu naøy khi chöa chaïm ñòch ñeå laøm aùp löïc, loâi keùo ngöôøi baïn Ñoàng Minh khoång loà ( ñang boû ñi baèng moïi giaù ) quay trôû laïi cöùu Nam Vieät Nam. Neáu khoâng, " Tieàn ñoàn choáng coäng saûn cuûa Myõ taïi Ñoâng Nam AÙ Chaâu seõ suïp ñoå ".Toång Thoáng Myõ Richard Nixon phaûi höùa vôùi nhaân Myõ laø chaám döùt chieán tranh Vieät Nam, ñem quaân ñoäi Myõ trôû veà trong danh döï, traû ngöôøi thaân veà vôùi gia ñình cuûa hoï. Qua trung gian cuûa Toång Thoáng Hoài Quoác, OÂng Nixon cho Coá Vaán Henry Kissinger (moät nhaân vaät chính trò, ngoaïi giao quyû quyeät, ñoäc aùc vaø taøn nhaãn ) doïn ñöôøng cho OÂng Nixon gaëp Mao Traïch Ñoâng, laõnh tuï Coäng saûn Trung Quoác. Hoï Mao vôùi söùc maïnh cuûa Sö Phuï, vôùi uy theá cuûa OÂng Thaày bao nhieâu naêm trôï giuùp coá vaán, vuõ khí chieán tranh, löông thöïc... ñaõ ra leänh cho coäng saûn Haø Noäi khoâng ñöôïc chôi troäi, baét bí phaùi Ñoaøn Myõ taïi Hoäi Nghò Paris , doïa ñaùnh cho Myõ phaûi chaïy maø khoâng coù " Hieäp Ñònh ngöng baén - Agreement of cease- fire " chi caû. Hoï Mao ñaõ cöùu OÂng Nixon, nhöng OÂng Nixon phaûi ñeàn ôn xöùng ñaùng :

I.- Vaän ñoäng ñeå cho Coäng Hoøa Nhaân Daân Trung Hoa Quoác ngoài vaøo caùi gheá Hoäi Vieân Thöôøng Tröïc cuûa Hoäi Ñoàng Baûo An Lieân Hieäp Quoác vôùi quyeàn Phuû quyeát cuoái naêm 1971, tröôùc khi OÂng Nixon gaëp Hoï Mao vaøo ñaàu naêm 1972, maëc daàu Hoï Mao ñaõ chieám heát luïc ñòa Trung Quoác, thieát laäp chính quyeàn, cai trò caû tæ daân töø naêm 1949. Coøn OÂng Quoác Daân Ñaûng Trung Hoa thì vaãn laø baïn cuûa Myõ nhöng phaûi rôøi khoûi caùi gheá ñoù, chaïy ra ñaûo Ñaøi Loan. 

2.- OÂng Nixon phaûi baèng moïi caùch, nhöng kín ñaùo, baùn cho Hoï Mao nhöõng vuõ khí, kyõ thuaät chieán tranh toái taân hieän ñaïi nhaát luùc ñoù ñeå Trung Quoác ñuû söùc " ñaùnh nhau tay ñoâi " vôùi Lieân Soâ khi caàn, vì Lieân Soâ ñaõ keát aùn,vaø ñe doïa tröøng trò Hoï Mao veà nhieàu toäi : 

* Baát phuïc tuøng Trung Taâm Laõnh Ñaïo phong traøo coäng saûn theá giôùi laø Ñieän Kremlin ôû Moscow.

* Daùm thieát laäp Tö Töôûng Mao Traïch Ñoâng, traùi nghòch vôùi Hoïc Thuyeát Marx - Lenin laø : Thieát laäp neàn voâ saûn chuyeân chính kieåu Trung Quoác : laáy Noâng Daân ( ñaïi ña soá daân Trung Quoác ) laøm giai caáp laõnh ñaïo, thay vì giai caáp Coâng Nhaân laõnh ñaïo, nhö Hoïc Thuyeát Marx-Lenin, ñaõ ñöôïc duøng laøm Phöông Chaâm Ñaáu Tranh cho Phong Traøo Coäng Saûn Toaøn Caàu. 

* Muoán thoáng trò AÙ Chaâu baèng söùc maïnh cuûa Trung Quoác vaø Tö Töôûng Mao Traïch Ñoâng, taùch ra khoûi söï laõnh ñaïo cuûa ñieän Kremlin ôû Moscow. Mao khoâng chaáp nhaän " Keát hôïp chuû nghóa yeâu nöôùc vôùi chuû nghóa Quoác Teá Voâ Saûn ", theo luaän ñieåm cuûa Lenin veà khaû naêng tieán leân Chuû Nghóa Xaõ Hoäi khoâng qua giai ñoaïn phaùt trieån Tö Baûn Chuû Nghóa (Lenin's thesis on the possibility of advancing to Socialism by passing the stage of capitalist development ) vì Lieân Soâ ñaõ coù cô sôû coâng nghieäp trong khi Trung Quoác chæ coù " Con traâu ñi tröôùc caùi caày ". Nhö theá môùi goïi laø tö töôûng Mao Traïch Ñoâng, chôù Hoà Chí Minh, laõnh tuï coäng saûn Haø Noäi chæ coù bieát troø "Ñu daây" theo voi aên baõ mía caû 2 phía Lieân Soâ vaø Trung Quoác thì laøm gì coù caùi goïi laø Tö Töôûng Hoà Chí Minh nhö coäng saûn Haø Noäi vaãn oàn aøo, ba hoa veà Tö Töôûng Hoà Chí Minh.

Nhieàu Só Quan cao caáp cuûa VNCH troâng caûnh quaân só döôùi quyeàn bò tan raõ moät caùch theâ thaûm, ñau ñôùn, troâng caûnh daân chuùng caû trieäu ngöôøi treân ñöôøng thaùo chaïy, phaûi laøm bia laõnh ñaïn troïng phaùo, hoûa tieãn cuûa Lieân Soâ vaø Trung Quoác tieâu dieät moät caùch taøn baïo, kinh hoaøng, daõ man maø thaáy xoùt xa trong tim, trong loøng, phaùt ñieân phaùt khuøng leân vì söï khôø daïi, cuûa Nguyeãn Vaên Thieäu. Laø Töôùng Laõnh, laø Toång Thoáng, laø Toång Tö Leänh Quaân Ñoäi maø Nguyeãn Vaên Thieäu khoâng hieåu raèng : Nhöõng phoøng tuyeán ñaàu tieân bò tan raõ, quaân ñoäi chöa ñaùnh maø boû chaïy taùn loaïn cuøng haøng trieäu daân chuùng thì haäu quaû quaân söï, chính trò, taâm lyù cuûa Nam Vieät Nam seõ ra laøm sao !

Hoï ñaõ coá tình queân ñi tinh thaàn chieán ñaáu cuûa Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa trong dòp Teát Maäu Thaân (1968 ). Luùc ñoù quaân coäng saûn ñöôïc trang bò caù nhaân, taát caû baèng suùng tieåu lieân xung kích AK-47 cuûa Lieân Soâ, Tieäp Khaéc, cuøng vôùi löïc löôïng voõ trang cuûa " Maët Traän Giaûi phoùng mieàn Nam ", lôïi duïng yeáu toá baát ngôø khi phaûn boäi thoûa hieäp ngöng baén trong dòp Teát thieâng lieâng coå truyeàn cuûa daân toäc Vieät Nam, thình lình môû cuoäc " Toång taán coâng " vaøo haàu heát caùc thaønh phoá, thò traán cuûa Nam Vieät Nam. Trong khi ñoù Quaân Ñoäi VNCH haàu heát chæ ñöôïc trang bò baèng suùng tröôøng baùn töï ñoäng Garant M-1, Carbin M-1 vaø tieåu lieân loaïi nheï Carbin M-2 cuûa quaân ñoäi Myõ söû duïng trong thôøi Ñeä Nhò Theá Chieán. Vì baát ngôø cho neân chuùng ñaõ kieåm soaùt ñöôïc moät soá laõnh thoå coù tính caùch chieán löôïc taïi Quaân Khu 2 vaø Quaân Khu I, ñoàng thôøi taán coâng möu toan ñaùnh chieám luoân Thuû Ñoâ Saøi Goøn. Boä Chính Trò Trung Öông Ñaûng taïi Haø Noäi ra leänh phaûi giöõ ñaát ñaõ chieám baèng moïi giaù ñeå ñöa daân chuùng Nam Vieät Nam vaøo 1 cuoäc " Toång noåi daäy ", cöôùp chính quyeàn. Do ñoù, khi chieán tröôøng ñaõ ñöôïc quaân ñoäi VNCH giaûi toûa, quaân coäng saûn bò ñaùnh baïi, phaûi boû chaïy, phoùng vieân baùo chí, truyeàn thanh, truyeàn hình ñi theo quaân ñoäi môùi thaáy nhöõng xaùc cheát cuûa lính coäng saûn bò xieàng chaân vaøo coâng söï chieán ñaáu, caùc oå bích kích phaùo, suùng ñaïi lieân. Coäng saûn Haø Noäi khoâng bao giôø ngôø ñöôïc raèng Quaân Ñoäi VNCH coù theå ñaùnh baät chuùng ra khoûi thaønh phoá Hueá sau 1 thôøi gian coäng saûn chieám ñoùng, toan tính thaønh laäp chính quyeàn taïi moät thaønh phoá giaùp löng vôùi haäu phöông to lôùn cuûa chuùng ôû beân kia soâng Thaïch Haõn, Quaûng Trò, hay vó tuyeán 17. Vaäy maø coäng saûn ñaõ phaûi boû chaïy khoûi thaønh phoá Hueá trong chieán dòch lòch söû Teát Maäu Thaân ( 1968 ), chæ kòp luøa theo chuùng haøng ngaøn só quan, binh só, nhaân vieân chính quyeàn, ñaûng phaùi chính trò do chuùng baét ñöôïc taïi Hueá, ñeå daãn ñi taøn saùt, choân soáng taäp theå theo kieåu Hitler gieát ngöôøi Do Thaùi, Staline gieát ngöôøi Ba Lan, nhöng gheâ tôûm hôn, vì chuùng gieát baèng ñaïn AK, baèng dao gaêm, maõ taáu, coøn soáng cuõng ñaïp xuoáng hoá choân luoân haøng chuïc, haøng traêm ngöôøi 1 luùc.

Boán naêm sau, 1972, naém ñöôïc tinh thaàn " Boû cuoäc, chaïy laøng " cuûa tay " Sen ñaàm quoác teá " khoång loà, nhöng ñaõ quaù meät moûi, chaùn chöôøng vôùi cuoäc chieán tranh khoâng theå thaéng ôû tieàn tuyeán baèng suùng ñaïn toái taân vì noù chaúng coù maët traän, chieán tuyeán naøo roõ raøng ñeå mình chuû ñoäng söû duïng " öu theá hoûa löïc- Superiority of firepower " ñöôïc caû, maø haäu phöông thì roái loaïn, naùt baáy vì bieåu tình, phaûn ñoái chieán tranh, ñoát côø, ñoát theû tröng binh, Quoác Hoäi caõi nhau nhö moå boø veà chuyeän coù hay khoâng vieän trôï chieán tranh cho ngöôøi baïn ñoàng minh ñeå giöõ vöõng caùi " Tieàn ñoàn choáng coâng ôû AÙ Chaâu " . Theá laø coäng saûn Haø Noäi laïi aùp duïng baøi hoïc cuõ, 18 naêm veà tröôùc, ñaõ duøng chieán thaéng Ñieän Bieân Phuû ñeå ñaùnh guïc ngöôøi Phaùp taïi Hoøa Hoäi Geneva.

Naêm 1972 cuõng theá, Haø Noäi tung vaøo mieàn Nam nhöõng Sö Ñoaøn tinh nhueä, thieän chieán nhaát ñaõ töøng ñaùnh tan 2 Binh Ñoaøn Löu Ñoäng ( Groupements mobililes ) cuûa Phaùp taïi chieán tröôøng Baéc Kaïn-Laïng Sôn hoài 1950, baét soáng 2 Binh Ñoaøn Tröôûng ( Commandants de Groupements mobiles ) : Ñaïi Taù Le Page vaø Trung Taù Charton , ñöa nhöõng Sö Ñoaøn löøng danh töøng ñaùnh thaéng, döùt ñieåm ngöôøi Phaùp taïi chieán tröôøng Ñieän Bieân Phuû naêm 1954 baèng nhöõng traän ñaùnh vuõ baõo theo loái " Chieán tranh quy öôùc - Conventional War" haún hoi. Haø Noäi nhaém ñaùnh vaøo Quaân Khu I, laõnh thoå ñòa ñaàu cuûa Nam Vieät Nam, cho 15 ngaøn quaân cuûa Sö Ñoaøn 304 traøn qua vó tuyeán 17, döôùi söï yeåm trôï cuûa phaùo binh vaø hoûa löïc phoøng khoâng trang bò hoûa tieãn ñòa -khoâng SAM-2 cuûa Lieân Soâ, sau 3 ngaøy ñeâm ñoäi nhöõng traän baõo löûa Phaùo Binh vaø Hoûa Tieãn . Sö Ñoaøn 3 Boä Binh VNCH laø Sö Ñoaøn môùi thaønh laäp, trong ñoù chæ coù Trung Ñoaøn 2 Boä Binh noøng coát laø töông ñoái thieän chieán, coøn haàu heát laø taân binh, lính môùi, vaø vò Tö Leänh Sö Ñoaøn laø Trung Ñoaøn Tröôûng môùi ñöôïc vinh thaêng Chuaån Töôùng thì laøm sao maø chòu cho noåi söùc tieán quaân cuûa coäng saûn ? Khoâng hieåu sao OÂng Thieäu, Toång Tö Leänh Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa vaø Boä Toång Tham Möu Quaân Ñoäi döôùi quyeàn cuûa OÂng laïi giao nhieäm vuï traán giöõ caùi tuyeán ñaàu choáng coäng saûn Haø Noäi theo kieåu kyø laï nhö theá naøy ! Coäng saûn ñaùnh chieám Tænh Lî Quaûng Trò quaù deã daøng, môû ñöôøng xuoáng Hueá roài seõ phoái hôïp vôùi caùc ñôn vò chính quy Baéc Vieät, xaâm nhaäp töø ñöôøng moøn Hoà Chí Minh, cuõng nhö caùc löïc löôïng vuõ trang ñòa phöông, boä ñoäi chuû löïc cuûa Tænh vaø Huyeän, döùt luoân Quaân Khu 1. Ngoaøi muïc tieâu quaân söï, coäng saûn coøn nhaém vaøo nhöõng muïc tieâu chính chính trò vaø ngoaïi giao to lôùn, quan troïng hôn: Cuoäc Hoøa Ñaøm taïi Paris ñeå quaân ñoäi Myõ ra ñi trong danh döï, khoâng ñeán noãi bò coäng saûn quoác teá vaø Haø Noäi ñaùnh cho phaûi chaïy maø khoâng coù Hieäp Ñònh ngöng baén chi caû.

Tænh Lî Quaûng Trò bò chieám, coäng saûn cho xe taêng T-54 cuûa Lieân Soâ daãn ñaàu, Boä Binh vaø cô giôùi keùo xuoáng Hueá theo quoác loä I, ñöôïc phaùo binh vaø hoûa tieãn 122 ly cuûa Trung Quoác doïn ñöôøng. Quaân coäng saûn tieán veà Hueá nhö ñi vaøo choã khoâng coù ngöôøi. Daân chuùng Quaûng Trò thoaùt cheát khi qua khoûi " Ñaïi Loä Kinh Hoaøng " traøn xuoáng Hueá, trong khi daân chuùng Hueá cuõng xoâ nhau boû chaïy vì daân ôû ñaây laøm sao queân ñöôïc vuï taøn saùt gheâ gôùm vôùi nhöõng moà choân taäp theå trong dòp Teát Maäu Thaân - 1968 ! Töôùng 3 sao Hoaøng Xuaân Laõm,Tö Leänh Quaân Ñoaøn I- Quaân Khu I ( ngöôøi ñöôïc nhieàu nhaân vaät chính trò cuõng nhö quaân söï trong vaø ngoaøi nöôùc ñaùnh giaù: chæ laø 1 Töôùng Tö Leänh Sö Ñoaøn loaïi trung bình, chôù khoâng ñuû khaû naêng giöõ chöùc Tö Leänh Quaân Ñoaøn trong giai ñoaïn ñòch quaân tieán nhö vuõ baõo nhö theá naøy ) hoaûng hoát, khoâng bieát phaûi ñoái phoù ra sao, chæ bieát caàu cöùu lieân tuïc veà Dinh Ñoäc Laäp ôû Saøi Goøn. Tuyeán ñaàu bò phaù vôõ thì ñòch quaân seõ thöøa thaéng xoâng leân deã daøng vôùi tinh thaàn quyeát chieán, quyeát thaéng. Coøn phía ta ñaõ ruùt lui, tan vôõ boû chaïy thì tinh thaàn quaân ñoäi vaø daân chuùng roái loaïn ra sao, ai cuõng bieát ! Giôùi truyeàn thoâng ngoaïi quoác, nhaát laø ôû Myõ ñaõ ñaùnh giaù Quaân Ñoäi vaø caùc caáp chæ huy cuûa Quaân Löïc VNCH qua nhöõng Töôùng Laõnh nhö vaäy ñoù! Cho tôùi khi ñaøi phaùt thanh loan baùo: Trung Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng ñöôïc ñieàu ñoäng töø Quaân Khu 4 ôû trong Nam ra, naém chöùc Tö Leänh Quaân Ñoaøn I vaø Vuøng I chieán thuaät thay theá Trung Töôùng Hoaøng Xuaân Laõm, daân chuùng ñang hoãn loaïn boû chaïy khoûi thaønh phoá Hueá cuõng ñoàng thanh la leân " Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng veà laøm Tö Leänh Quaân Ñoaøn I, baûo veä Hueá vaø chieám laïi Quaûng Trò thì baø con khoâng coù chaïy ñi ñaâu nöõa caû ! " Loøng daân tin töôûng maõnh lieät laø theá !

Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng xuaát thaân Khoùa 4 Só Quan Tröø Bò Thuû Ñöùc, goác binh chuûng " Thieân Thaàn Muõ Ñoû Nhaåy Duø ", nhöng luùc naøy ñaõ mang lon 3 sao vì nhöõng chieán coâng ngoaøi maët traän, vaø luoân luoân hoøa ñoàng vôùi caùc Sö Ñoaøn Boä Binh döôùi quyeàn neân Töôùng Tröôûng luoân maëc quaân phuïc taùc chieán cuûa Boä Binh, thay vì quaân phuïc Nhaåy Duø. Coù leõ Töôùng Tröôûng nghó raèng : Boä aùo khoâng laøm thaønh Thaày Tu , Töôùng gioûi khoâng caàn phoâ tröông beân ngoaøi maø caàn phaûi ñaùnh thaéng treân traän ñòa vaø ñöôïc loøng kính phuïc cuûa quaân só. Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng veà Hueá, chænh ñoán laïi quaân nguõ, taùi phoái trí löïc löôïng, keâu goïi daân chuùng an taâm, xin taêng phaùi löïc löôïng Toång tröø Bò : Nhaåy Duø, Thuûy Quaân Luïc Chieán töø Saøi Goøn bay ra. Theá roài tröôùc saân côø Phuù Vaên Laâu, Coå Thaønh Hueá, OÂng ñaõ theà tröôùc ba quaân " Seõ chieám laïi thaønh phoá Quaûng Trò tröôùc ngaøy Leã Quaân Löïc 19 thaùng 6 ( 1972 ) " nhö thôøi Nhaø Traàn, Höng Ñaïo Vöông Traàn Quoác Tuaán, khi ra quaân ñaõ caàm göôm chæ xuoáng soâng Baïch Ñaèng maø theà tröôùc Töôùng Só : " Neáu phen naøy khoâng phaù tan ñöôïc quaân Moâng Coå thì ta seõ khoâng coøn troâng thaáy con soâng naøy nöõa ! " OÂi, Lòch Söû daân toäc Vieät Nam, laøm sao queân ñöôïc nhöõng giôø phuùt bi huøng vaø oanh lieät nhö theá naøy! Döôùi quyeàn Tö Leänh cuûa Danh Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng, Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa ñaõ anh duõng chieán ñaáu, chaën ñöùng nhöõng Sö Ñoaøn thieän chieán, laãy löøng nhaát cuûa coäng saûn Haø Noäi, tröôùc söï ngôõ ngaøng cuûa dö luaän trong vaø ngoaøi nöôùc. Coå Thaønh Quaûng trò ñaõ ñöôïc chieám laïi. Quaân coäng saûn ñaønh thaùo chaïy trôû ngöôïc veà beân kia vó tuyeán 17, gioáng nhö naêm 1953, Danh Töôùng MacActhur cuûa Hoa Kyø ñaõ phaûn coâng, ñaùnh baät quaân coäng saûn Baéc Haøn ra khoûi nhöõng vuøng chieám doùng treân laõnh thoå Nam Haøn, boû chaïy baùn soáng baùn cheát trôû ngöôïc veà phía Baéc vó tuyeán 38.

Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng vaø quaân só cuûa OÂng ñaõ baûo veä ñöôïc Hueá, chieám laïi thaønh phoá Quaûng Trò ñuùng nhö lôøi theà tröôùc saân côø Phuù Vaên Laâu böõa naøo. 

Ñoù ! Tinh thaàn chieán ñaáu cuûa Quaân Ñoäi VNCH laø nhö theá ñaáy! Töôùng Laõnh cuûa Quaân Ñoäi VNCH coù nhöõng ngöôøi nhö theá ñoù ! Tôø baùo Time Taïp Chí côõ lôùn cuûa Hoa Kyø ( toâi vaãn coù trong tay haøng tuaàn ) coù laàn ñaõ ñaêng nhöõng doøng caûm nghó cuûa Ñaïi Töôùng 4 sao Hoa Kyø, Norman Schwarzkopf, Tö Leänh Chieán Dòch" Baõo Sa maïc - Desert storms" chinh phaït hung thaàn Saddam Hussein cuûa xöù Iraq hoài ñaàu thaäp nieân 1990, khi Saddam Hussein xaâm laêng xöù daàu hoûa Kuweit, ñaïi ñeå nhö sau " Hoài coøn chieán ñaáu ôû Khe Sanh thuoäc laõnh thoå Quaân Khu I Vieät Nam Coäng Hoøa, vôùi tö caùch laø 1 Trung Taù Tieåu Ñoaøn Tröôûng Nhaåy Duø cuûa Hoa Kyø, toâi ñaõ hoïc ñöôïc ôû Trung Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng, Tö Leänh Quaân Khu I VNCH raát nhieàu kinh nghieäm quyù baùu trong ngheä thuaät chæ huy cuõng nhö taùc chieán. Nhöõng kinh nghieäm ñoù ñaõ giuùp toâi raát nhieàu, ngay caû maáy chuïc naêm sau, trong " Chieán thaéng Baõo Sa Maïc - Desert Storms' Victory ".Nhieàu nhaân vaät chính trò, truyeàn thoâng taïi sao khoâng bieát nhöõng ñieàu naøy khi noùi veà Quaân Ñoäi VNCH ? Hoï ngu doát hay mang ñaày aùc yù trong ñaàu! 

Roài ñeán chieán tröôøng An Loäc, Tænh Bình Long. ÔÛ Hoøa Hoäi Paris, Leâ Ñöùc Thoï vaø Xuaân Thuûy, UÛy Vieân Boä Chính Trò Trung Öông Ñaûng coäng saûn, ra maët laán aùp Ngoaïi Tröôûng Hoa Kyø Henry Kissinger trong caùc buoåi maät ñaøm qua theá maïnh cuûa quaân coäng saûn taïi Mieàn Nam, trong khi Hoa Kyø muoán ruùt chaân cho mau Khoûi " Vuõng laày kinh khuûng " naøy. Ñaïi Töôùng coäng saûn Voõ Nguyeân Giaùp, ngöôøi huøng Ñieän Bieân Phuû, Boä Tröôûng Quoác Phoøng cuûa coäng saûn ñaõ tuyeân boá treân ñaøi phaùt thanh Haø Noäi " Nhaân daân Vieät Nam ñaõ ñaùnh guïc 3 ñôøi Toång Thoáng Hoa Kyø, vaø seõ ñaäp tan chính quyeàn Nixon baèng 1 cuoäc chieán thaéng hoaøn toaøn - Defense Minister Vo Nguyen Giap says that the people of Vietnam have defeated 3 U.S. Administrations and are about to complete victory over President Nixon..." Vôùi caùi khí theá nhö vaäy, xe taêng T-54 cuûa coäng saûn ñaõ traøn ngaäp , laøm chuû tình hình thò xaõ An Loäc, daãn theo sau nhöõng ñôn vò boä binh thieän chieán, danh tieáng nhaát , sau khi nhöõng traän baõo löûa phaùo binh ñaõ queùt doïn saïch seõ, khoâng ñeå laïi nhöõng gì coù theå soáng soùt. Caùc chieán só Sö Ñoaøn 5 Boä Binh VNCH cuøng 1 soá ñôn vò baïn coøn laïi cuûa ñòa phöông Bình Long ñaõ chieán ñaáu voâ cuøng anh duõng, aùc lieät, giöõ töøng taác ñaát, töøng goùc phoá, ngoõ heûm ñeå coù choã ñöùng hay naèm maø chieán ñaáu vì ngöng chieán ñaáu töùc laø cheát. Maët traän An Loäc laøm rung ñoäng theá giôùi, laøm roái loaïn khoâng khí hoøa ñaøm taïi Paris voán ñaõ nghieâng haún theá thuaän lôïi veà phía coäng saûn. Maïc Tö Khoa, Baéc Kinh cuõng nhö Haø Noäi muoán An Loäc phaûi thaát thuû kinh hoaøng nhö Ñieän Bieân Phuû ngaøy naøo. Nhöõng tay caù ñoä quoác teá ñaõ daùm ñaùnh 100 aên 1 laø An Loäc seõ thaát thuû ñeå cho coäng saûn tieán quaân veà Saøi Goøn, ñaäp tan chính quyeàn Nguyeãn Vaên Thieäu ngay trong naêm 1972. Töôùng 3 sao ( Geùneùral de Division ) Vanuxem cuûa Phaùp, Tö Leänh quaân ñoäi Phaùp taïi Baéc Phi , ngöôøi ñaõ töøng giöõ chöùc vuï " Commandant de la Zoâne Sud du Nord Vietnam - Tö leänh Quaân Khu taû Ngaïn Soâng Hoàng Haø" thôøi kyø Ñieän Bieân Phuû thaát thuû taïi Vieät Nam- 1954 - khi traû lôøi phoûng vaán cuûa baùo chí, truyeàn thanh, truyeàn hình, ñaõ noùi : Quaân Ñoäi VNCH khoâng theå naøo giöõ noåi An-Loäc. Coù leõ Töôùng Vanuxem chöa queân ñöôïc caûnh phaùo binh coäng saûn baát ngôø hieän dieän taïi caùc ñænh ñoài chung quanh loøng chaûo Ñieän Bieân Phuû ( do traâu, voi, ngöôøi keùo leân, daân coâng khieâng vaùc töøng boä phaän) doäi nhö möa baõo suoát ngaøy ñeâm, laøm teâ lieät hoaøn toaøn caùc giaøn troïng phaùo huøng haäu cuûa Phaùp cho ñeán noãi Ñaïi Taù Pirotti, chæ huy tröôûng phaùo binh cuûa Phaùp taïi chieán tröôøng naøy quaù thaát voïng vaø khuûng khieáp, phaûi môû choát löïu ñaïn maø töï saùt. Coù leõ Töôùng Vanuxem chöa queân ñöôïc caùi caûnh nhöõng Sö Ñoaøn coäng saûn cuoàng tín, ñoâng nhö kieán coû, theo chieán thuaät " Bieån Ngöôøi " cuûa Thoáng Cheá Laâm Böu Nguyeân Soaùi Hoàng Quaân Trung Quoác, traøn qua caùc baõi mìn, ñaïp naùt caùc coâng söï phoøng thuû, caùc haøng raøo keõm gai chaèng chòt, traøn xuoáng caùc giao thoâng haøo, ñaïp leân xaùc cheát cuûa lính Phaùp, Baéc Phi vaø caû coäng saûn, phoái hôïp vôùi quaân coäng saûn töø döôùi ñaát chui leân töø caùc ñöôøng haàm ñaõ ñöôïc maùy moùc, cô giôùi cuûa Trung Quoác ñaøo bôùi ngaøy ñeâm trong luùc phaùo binh hoûa tieãn Trung Coäng lieân tuïc noå raàm trôøi . Chaéc Töôùng Vanuxem lieân töôûng ñeán caùi caûnh Tö Leänh chieán tröôøng Ñieän Bieân Phuû, Töôùng De Castries, maët muõi hoác haùc, bò quaân coäng saûn baét soáng ngay taïi caên haàm Chæ huy, cuøng vôùi toaøn theå Só Quan Boä Tham Möu cuûa OÂng ñeå roài chieán tranh Vieät-Phaùp keå nhö chaám döùt töø choã naøy, maø phaàn thaát baïi taát nhieân thuoäc veà phía ngöôøi Phaùp. Töôùng Vanuxem tin chaéc laø Quaân Ñoäi Vieät nam Coäng Hoøa khoâng theå naøo giöõ noåi An Loäc moät khi Haø Noäi ñaõ quyeát ñònh bieán An Loäc thaønh moät thöù Ñieän Bieân Phuû ñeå giaønh theá chuû ñoäng treân baøn Hoäi Nghò taïi Paris, moät khi coäng saûn Haø Noäi coù Lieân Soâ vaø Trung Quoác ñöùng sau löng, nhaát ñònh baét ngöôøi Myõ phaûi " nhaém maét laïi maø kyù vaøo Hieäp Ñònh Paris " nhö coäng saûn ñaõ baét ngöôøi Phaùp phaûi laøm nhö theá ôû Hoäi nghò Geneva 1954.

Theá maø, khi Lieân Ñoaøn 81 Bieät Kích Duø, hôïp löïc vôùi Bieät Ñoäng Quaân vaø 1 soá ñôn vò Boä Binh VNCH keùo tôùi ñaùnh nhöõng traän phaûn coâng saám chôùp, lôû ñaát long trôøi thì xe taêng T-54 Soâ Vieát, cuõng nhö Boä Binh coäng saûn töøng laøm möa laøm gioù tröôùc ñoù treân vuøng ñaát An Loäc tan hoang, trô truïi, ñaønh phaûi môû ñöôøng maùu maø thaùo chaïy maëc duø leänh cuûa Haø Noäi : phaûi giöõ An Loäc ñaõ chieám baèng moïi giaù. An Loäc vaãn coøn ñoù, khoâng thaát thuû nhö Ñieän Bieân Phuû naêm 1954. Caû theá giôùi kinh ngaïc. Töôùng 3 sao cuûa Phaùp Vanuxem cuøng daân caù ñoä quoác teá ñaõ thua ñaäm trong keo naøy. Töôùng Nguyeãn Vaên Thieäu, Toång Thoáng Ñeä Nhò Vieät Nam Coäng boãng döng coù ñöôïc giôø phuùt vinh quang vaø oai huøng nhaát trong cuoäc ñôøi binh nghieäp cuõng nhö chính trò cuûa oâng : ñaùp tröïc thaêng xuoáng ngay chieán tröôøng An Loäc giöõa tieáng hoan hoâ vang daäy khoâng ngôùt cuûa cuûa caùc chieán só VN Coäng Hoøa vöøa taùi chieám An Loäc, trong khi tieáng ñaïi baùc cuûa 2 beân, tieáng hoûa tieãn 122 ly cuûa Trung Coäng vaãn coøn noå vang quanh vuøng, vaø An Loäc vaãn coøn muø mòt, kheùt leït muøi löûa ñaïn. Ñoù ! Tinh thaàn chieán ñaáu cuûa Quaân Ñoäi VN Coäng Hoøa laø nhö theá ñaáy ! Vaø coøn bieát bao nhieâu traän ñaùnh laãy löøng khaùc treân khaép 4 Vuøng Chieán Thuaät . Moät baøi baùo coù haïn laøm sao keå heát ! 

Naêm 1975,Coäng saûn ñaùnh chieám Ban Meâ Thuoät, cuõng chaúng khaùc gì coäng saûn ñaùnh chieám Hueá naêm 1968, ñaùnh chieám Quaûng Trò, kieåm soaùt An Loäc naêm 1972 bao nhieâu. Vaäy thì khi Ban Meâ Thuoät môùi rôi vaøo tay giaëc trong söï baát ngôø, taïi sao OÂng Thieäu laïi haï leänh cho Töôùng Phaïm Vaên Phuù phaûi boû Quaân Khu 2, cho Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng phaûi boû Quaân Khu I, trong khi hai Töôùng Tö Leänh naøy ñang coù trong tay 6 Sö Ñoaøn Boä Binh, haàu heát ñeàu thieän chieán, chöa keå ñeán caùc Lieân Ñoaøn Bieät Ñoäng Quaân, Thieát Giaùp, Phaùo Binh, maáy chuïc Tieåu Ñoaøn Ñòa Phöông Quaân, bao nhieâu laø ñôn vò yeåm trôï chieán ñaáu, ñoù laø chöa keå ñeán hoûa löïc yeåm trôï cuûa Haûi Quaân, Khoâng Quaân, löïc löôïng Toång tröø Bò cuûa Nhaåy Duø vaø Thuûy Quaân Luïc Chieán, taát caû ñeàu ñang saün saøng chieán ñaáu vì chæ coù chieán ñaáu hay laø cheát maø thoâi. 

OÂng Thieäu haï leänh ruùt boû 2 Quaân Khu cöûa ngoõ, ñòa ñaàu cuûa nam Vieät Nam nhö vaäy ñeå laøm gì ?- Coù nhaän leänh töø ñaâu khoâng ? - Ñeå taïo neân moät söï tan raõ, hoãn loaïn cuûa caû moät löïc löôïng Quaân Ñoäi to lôùn, huøng maïnh nhö noùi ôû treân, trong khi taát caû ñang saün saøng chieán ñaáu, chieán ñaáu ñeå soáng coøn. Söï tan raõ hoãn loaïn naøy keùo theo söï hoãn loaïn traøn ngaäp cuûa haøng trieäu daân chuùng ñoå vaøo Quaân Khu 3, bao quanh Thuû Ñoâ Saøi Goøn. Trong tình theá ñoù thì Quaân Khu 3 coøn ñaùnh ñaám gì ñöôïc nöõa ? Quaân Coäng saûn chaúng caàn ñaùnh, maø cöù nhö ñi vaøo choã khoâng coù ngöôøi. Neân nhôù raèng, khi gaëp söï quyeát chieán cuûa Sö Ñoaøn 18 Boä Binh VNCH, vôùi söï taêng cöôøng cuûa moät soá ñôn vò baïn, maø Boä Tö Leänh Haønh Quaân cuûa Töôùng coäng saûn Vaên Tieán Duõng ñaõ phaûi tung ra 2 Sö Ñoaøn thieän chieán ñeå hoøng nhaân ñaø thaéng lôïi, ñaùnh tan Sö Ñoaøn 18 Boä Binh, döôùi söï chæ huy cuûa vò Töôùng Treû Leâ Minh Ñaûo, nhöng khoâng thaéng noåi. Sau cuøng Vaên Tieán Duõng phaûi tung theâm 2 Sö Ñoaøn nöõa vaøo maët traän naøy, laø 4 Sö Ñoaøn taát caû, laáy 4 ñaùnh 1, trong theá thuaän lôïi hoaøn toaøn veà phöông dieän tinh thaàn quaân só ñang leân.Vaäy maø Sö Ñoaøn 18 Boä Binh VNCH chæ chòu thua khi khoâng coøn nguoàn tieáp teá naøo nöa,ôø chæ coøn laïi suùng maø khoâng coù ñaïn. Töôùng Homer Smith, Tuøy Vieân Quoác Phoøng Myõ taïi saøi Goøn, ngaøy 13 ñaõ göûi cho Töôùng George S. Brown, Tham Möu Tröôûng Boä Toång Tham Möu Hoa Kyø ca ngôïi yù chí vaø tinh thaàn chieán ñaáu duõng caûm tuyeät vôøi cuûa Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa duø nhöõng baát lôïi ñang ñeø naëng treân vai hoï. Sau 5 ngaøy theo doõi cuoäc chieán An Loäc, Töôùng Smith ñaõ noùi : " Söï chieán ñaáu anh huøng vaø duõng caûm cuûa quaân ñoäi Nam Vieät Nam. keå caû Ñòa Phöông Quaân Tænh Long Khaùnh, ñaõ cho ngöôøi ta thaáy roõ tinh thaàn vaø khaû naêng chieán ñaáu cuûa nhöõng ngöôøi lính Vieät Nam coäng Hoøa naøy gioûi hôn ñoái phöông cuûa hoï raát nhieàu.." 

Trong luùc ñoù taïi Quaân Khu 4, ôû mieàn Taây, Töôùng Tö Leänh Nguyeãn Khoa Nam , moät Töôùng gioûi, vôùi Töôùng Tö Leänh Phoù Leâ Vaên Höng, ngöôøi huøng töû thuû An Loäc maáy naêm tröôùc, coù trong tay 3 Sö Ñoaøn Boä Binh thieän chieán vaø caùc löïc löôïng Bieät Ñoäng Quaân, Thieát Giaùp, Phaùo Binh, Ñòa Phöông Quaân, caùc ñôn vò yeåm trôï chieán ñaáu raát huøng haäu, tinh thaàn raát cao, saün saøng chôø ñòch tieán ñaùnh Quaân Khu 4 cuûa 2 Töôùng naøy. Khi Toång Thoáng... caø chôùn Döông Vaên Minh, vôùi tö caùch Toång Tö Leänh luùc ñoù, bò chæ huy bôûi Sö Phuï Thích Trí Quang, caùn boä coäng saûn töø hoài khaùng chieán choáng Phaùp , vaø ngay caû töø Haø Noäi qua trung gian cuûa ngöôøi em ruoät Döông Vaên Minh, Só quan cao caáp coäng saûn laø Döông Vaên Nhöït ( ñaõ lieân laïc vôùi Döông Vaên Minh töø hoài 1956 ) haï leänh cho Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa buoâng suùng ñaàu haøng coäng saûn voâ ñieàu kieän ( ñeå baøn giao cho coäng saûn, hi voïng kieám cho baûn thaân vaø beø luõ, choã ñöùng choã ngoài maø coäng saûn seõ daønh cho trong chính quyeàn "Caùch Maïng giaûi phoùng" , thì Töôùng Nguyeãn Khoa Nam ñaõ hoïp caùc Só Quan coù traùch nhieäm chæ huy döôùi quyeàn, vaø ra leänh: anh em tuøy nghi lo lieäu veà phaàn mình, tröôùc tình theá chuùng ta bò baét buoäc phaûi ñaàu haøng. Keá hoaïch chieán ñaáu ñeå töï cöùu mình vaø baûo veä vuøng laõnh thoå traùch nhieäm cuûa chuùng ta ñaõ khoâng thi haønh ñöôïc nhö anh em ñaõ coù theå bieát...Sau ñoù, Töôùng Nguyeãn Khoa Nam, trong boä quaàn aùo taùc chieán, muõ saét 2 lôùp (saün saøng chieán ñaáu ) ñaõ vaøo Vaên Phoøng Tö Leänh, ngoài xuoáng gheá cuaû mình, nhìn laïi laàn cuoái taám baûn ñoà Toå Quoác treân töôøng, nhìn laù côø nhoû neàn ñoû vôùi 2 ngoâi sao traéng , töôïng tröng cho uy quyeàn cuaû moät Töôùng Laõnh chæ huy, ñeå treân baøn roài ruùt suùng baén vaøo ñaàu töï saùt. Chaéc chaén laø tröôùc khi boùp coø cho vieân ñaïn xuyeân qua ñaàu, vò Töôùng ñaùng kính phuïc naøy ñaõ noùi nhöõng gì vôùi Toå Quoác , vôùi ñoàng baøo, vôùi chieán höõu cuûa oâng. Töôùng Leâ Vaên Höng, Tö Leänh Phoù Quaân Ñoaøn, anh huøng töû thuû An Loäc maáy naêm tröôùc, trôû veà caên cöù chæ huy phuï, noùi vôùi ngöôøi vôï thaân yeâu "Em ôû laïi nuoâi con, anh phaûi ra ñi vì thaân laøm Töôùng khoâng theå soáng nhuïc nhö theá naøy..." Ngöôøi vôï thaân yeâu noùi vôùi oâng "Anh Höng ! Cho em cheát theo vôùi ! Taát caû chuùng ta vaø caùc con cuøng cheát vôùi nhau! " thì Töôùng Höng ñaõ thuyeát phuïc ngöôøi vôï : Khoâng ñöôïc ! Cha Meï khoâng coù quyeàn gieát con. Em phaûi soáng ñeå nuoâi daäy con neân ngöôøi ñeå traû thuø nhaø vaø cuøng vôùi theá heä mai sau laáy laïi Ñaát Nöôùc naøy ! Em phaûi soáng duø phaûi chaáp nhaän hi sinh, khoù khaên, gian khoå. Ngöôøi vôï thöông yeâu vaø can tröôøng cuûa vò Töôùng anh huøng naøy noùi trong nöôùc maét : Em nghe lôøi mình vôùi hai ñieàu kieän : Neáu coäng saûn baét em phaûi xa lìa caùc con hay chuùng laøm nhuïc em thì em coù quyeàn töï saùt ! Töôùng Höng baèng loøng, naém laáy tay vôï roài chaøo töø bieät vôï con cuøng moät vaøi Só Quan, Binh Só ñaõ coù maët töø tröôùc taïi ñaây ñeå döï ñònh lieân laïc vôùi caùc ñôn vò thi haønh keá hoaïch chieán ñaáu cöùu mình, cöùu Quaân Khu 4, cuûa hai Töôùng Nam vaø Höng, roài vaøo phoøng rieâng, gaït ñi lôøi yeâu caàu cuûa ngöôøi vôï xin ñöôïc chöùng kieán taän maét söï ra ñi cuûa choàng. Töôùng Höng ñoùng cöûa laïi, vaø 1 phaùt suùng noå... Töôùng Leâ Vaên Höng ñaõ ra ñi vónh vieãn cuøng vôùi Töôùng Tö Leänh Nguyeãn Khoa Nam, ñeå laïi cho Lòch Söû daân toäc Vieät Nam nhöõng taám göông baát khuaát saùng ngôøi, nhö nhöõng taám göông baát khuaát cuûa Cha OÂng ngaøy tröôùc, cuûa nhöõng thôøi ñaïi Lyù Thöôøng Kieät phaù quaân ngoaïi xaâm Nhaø Toáng, Höng Ñaïo Vöông Traàn Quoác Tuaán ñaïi phaù quaân Moâng Coå v.v... Hai OÂng Nguyeãn Khoa Nam vaø Leâ Vaên Höng ñaõ cuøng moät soá Töôùng Laõnh khaùc nhö Phaïm Vaên Phuù, Traàn Vaên Hai, Leâ Nguyeân Vyõ vaø nhieàu Só Quan cao caáp khaùc cuûa Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa ñaõ cheát theo vaän nöôùc. Caùc OÂng khoâng muoán bò baét laøm tuø binh hay ñaàu haøng giaëc ñeå laïi oâ danh cho haäu theá. Caùc oâng cuõng khoâng muoán boû quaân maø chaïy laáy thaân ñeå roài ra nöôùc ngoaøi, mang theo tieàn baïc aên caép cuûa Quaân Ñoäi, cuûa Quoác Gia, laøm giaàu baát chính treân xöông maùu cuûa chieán só nhö moät soá Töôùng Laõnh heøn haï khaùc. Quaân ñoäi cuûa quoác gia naøo coù nhöõng Töôùng Laõnh anh huøng vaø can ñaûm nhö theá hay khoâng ? 

Moät soá Só Quan cao caáp cuûa Hoa Kyø töøng tham chieán taïi Vieät Nam, khoâng muoán dö luaän cuõng coi mình nhö nhöõng keû khaùc khoâng bieát gì veà cuoäc chieán Vieät Nam, cuoäc chieán kyø laï naøy, veà sau ñaõ phaûi leân tieáng noùi ra söï thaät laø : Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa, noùi chung, ñaõ chieán ñaáu raát anh duõng vaø kieân cöôøng, maëc daàu hoï luoân luoân phaûi chieán ñaáu trong hoaøn caûnh khoù khaên, thieáu thoán, khoâng ñöôïc chieán ñaáu trong nhöõng ñieàu kieän ñaày ñuû, deã daøng nhö quaân ñoäi Hoa Kyø taïi Vieät Nam. Ñuùng nhö theá! 

Vieát ñeán ñaây ñaõ quaù daøi, quaù dö thöøa, nhöng toâi vaãn chöa thaáy ñuû khi nghó ñeán Coá Trung Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng vaø nhöõng ngöôøi chieán só cuûa oâng trong Quaân Löïc Vieät Nam Coäng Hoøa. Toâi chæ coøn bieát caàu nguyeän cho oâng, Coá Trung Töôùng Ngoâ Quang Tröôûng, ngöôøi maø toâi luoân kính phuïc, ñaõ töøng gaëp , ñaõ töøng bieát oâng khaù nhieàu, roài chæ thaáy xa oâng thöïc söï trong ñeâm 28 - 3 - 1975, oâng buoäc phaûi oâm haän trong loøng cuûa 1 vò Danh Töôùng, rôøi boû doanh traïi Boä Tö Leänh Quaân Ñoaøn I ôû Ñaø Naüng, tôùi saân bay tröïc thaêng Non Nöôùc ñeå cuøng 1 soá Só Quan trong Boä Tö Leänh, trong ñoù coù 1 Ñaïi Taù, baïn thaân cuûa toâi töø hoài coøn nhoû, bay ra Haïm Ñoäi 7 cuûa Myõ taïi Thaùi Bình Döông. Noãi haän phaûi ra ñi vôùi nieàm uaát öùc khoâng theå noùi vôùi ai, ñaõ laøm cho OÂng buoàn baõ roài ngaát xæu, khi ñaõ ñaõ tôùi an toaøn treân chieác Haøng Khoâng Maãu Haïm cuûa ngöôøi baïn Ñoàng Minh chæ cöùu ñöôïc oâng , nhöng ñaõ boû laïi ñaèng sau taát caû chieán só, ñoàng ñoäi vaø ñoàng baøo cuûa oâng taïi Nam Vieät Nam cho quaân baïo taøn coäng saûn Haø Noäi haønh haï baèng caûnh soáng laãn loän vôùi nhöõng caùi cheát kinh hoaøng trong bao nhieâu traïi tuø caûi taïo treân nuùi treân röøng, nhöõng caùi cheát theâ thaûm ngoaøi Bieån Ñoâng vaø bieát bao nhieâu caùch cheát khoå nhuïc maø mai sau, may ra ngöôøi ta môùi coù theå thaáy heát ñöôïc...

San Diego, ngaøy 24 - 1 - 2007 
Phan Ñöùc Minh