Taát caû chung quanh ñeàu toái om. Ngoïn ñeøn daàu laø chieác loï ñöïng thuoác, ñoát baèng daàu caën, lôùn côõ quaû tröùng gaø, thöôøng treo ôû goùc töôøng phiaù tröôùc caàu tieâu cuoái phoøng ñaõ taét nguûm töø luùc naøo vì soá löôïng daàu khoâng ñuû cho 1 ñeâm thaép saùng. Coù tieáng la chí choeù, chöûi theà tuøm lum vì thaèng noï ñaùi vaøo thaèng kia. Teân ngoài treân baøn caàu tieâu chöa kòp leân tieáng thì ñaõ bò thaèng ñöùng phiaù döôùi, keït quaù voäi vaõ … ñi moät ñöôøng voøng caàu, töôùi öôùt suõng töø coå trôû xuoáng. May maø vì ngoài treân cao cho neân maét muõi, moàm mieäng chöa phaûi laõnh caùi thöù nöôùc gheâ gôùm ñoù cuaû tuø caûi taïo, tích tuï caû ñeâm, nay ñöôïc dòp xaû ra. Caûnh naùo loaïn naøy thöôøng xuyeân xaåy ra vì tay naøo cuõng khoân ngoan, kinh nghieäm ñaày mình, cöù thöùc daäy sôùm hôn ngöôøi khaùc moät tí laø phaûi loø moø, roùn reùn trong caùi toái ñen nhö möïc Taàu, laàn vaøo caùi caàu tieâu duy nhaát ôû cuoái phoøng, lo " giaûi quyeát baàu taâm söï " caùi ñaõ. Neáu khoâng, khi keûng baùo thöùc vang leân laø gaàn moät traêm teân tuø caûi taïo cuaû nhaø 10, caùi nhaø nhoát nhöõng teân ñöôïc coi laø aùc oân coân ñoà thöôïng haïng: caáp chöùc cao, coù thaønh tích choáng phaù caùch maïng hung haõn nhaát, nhieàu phen bò nhoát chuoàng coïp vv…seõ ñoå xoâ vaøo caùi nhaø caàu chæ coù 2 baøn caàu daønh cho vieäc " ñaïi söï " coøn " tieåu söï " thì cöù vieäc thoaûi maùi töôùi xuoáng caùi raõnh tröôùc boàn nöôùc, do teân tuø tröïc phoøng gaùnh nöôùc gieáng ñoå voâ ñoù töø chieàu hoâm tröôùc. Ñeøn ñieän baät saùng 10 phuùt cho tuø doïn deïp ñuû thöù treân ñôøi treân caùi " laõnh thoå " daønh cho moãi teân : chieàu daøi 2 meùt theo beä si maêng, chieàu ngang ño ñuùng 3 gang tay cuaû toâi. Khi nguû maø naèm ngöaû laø ñuïng hay ñeø leân nhau cho neân ban ñeâm khi nguû chæ coù caùch naèm nghieâng maø thoâi.

Beä si-maêng laøm giöôøng nguû laø ôû trình ñoä cao caáp nhaát, do coâng an " phaùt minh " ra. Nhöõng naêm ñaàu, quaân ñoäi nhaân daân quaûn lyù tuø, ngöôøi ta cho tuø nguû treân nhöõng caùi saïp ñan baèng nöaù, tre röøng, caây nhoû. Saøi kieåu naøy, ñaäp cho cheát daân tuø nhaø ta vaãn tìm caùch daáu dieám, guøi nheùt ñaâu ñoù vaøi ba maåu giaáy linh tinh, maáy thöù ñoà " quoác caám, nguy hieåm , bí maät ". Coâng an saøi beä si- maêng thì tuø chæ coøn nöôùc…khoùc maø thoâi, nheùt caùi gì xuoáng beä si- maêng ñöôïc nöaõ baây giôø?

Tíeáng khoùa môû cöaû saét, roài tieáng keùo caây saét chaën ngang beân ngoaøi keâu raàm raàm. Teân tuø trong Ban traät töï Traïi ( goác con OÂng, chaùu Cha noùn coái, hay coù daây mô reã maù vôùi caùn boä cuaû traïi ) quaùt to " Nhaø 10 ra taäp hoïp ñieåm danh, mau leân ! ". Nhöõng con ngöôøi voït ra khoûi cöaû, ñöùng sau haøng raøo keõm gai, vaën mình, vaën maåy, vung tay, vung chaân cho khoûi moûi sau moät ñeâm nguû theo caùi kieåu co quaép, uùp thiaø ( xeáp muoãng ) vì vuøng nuùi ban ñeâm laïnh nhieàu hôn noùng. Muaø ñoâng thì thoâi, laïnh khoûi noùi, laïnh muoán cheát luoân.

Ba hoài coøi rít leân, taát caû daân tuø ngoài choàm hoåm xuoáng ñaát, 10 teân 1 haøng cho caùn boä tröïc traïi ñieåm danh, ghi soå. Xong maøn ñieåm danh, moät soá chaïy voâ trong nhaø lo doïn deïp, chuaån bò laõnh khoai saén, ñoà ñem theo ñi lao ñoäng. Rieâng toâi, caùi bao caùt coù quai ñeo, do vôï con ñem cho khi " thaêm nuoâi " ñaõ soáng cheát theo saùt beân toâi bao nhieâu naêm roài, khoâng nhôù nöaõ. Coâng an maø nghe noùi " thaêm nuoâi " laø coù chaàu bò hoûi thaêm söùc khoeû vì Ñaûng vaø Nhaø Nöôùc coù ñeå cho ai ñoùi ñaâu maø phaûi " nuoâi ", phaûi noùi laø " ñi thaêm " môùi ñuùng chính saùch. Trong tuùi laø phaàn khoai saén aên tröa nheùt trong caùi lon goâ ñen sì, nham nhôû vì ñaõ qua nhieàu phen " traän maïc, khoùi löaû ", laø caùi lon ñöïng söaõ boät Guigoz cho con nít truôùc 1975. ñöôïc toâi duøng laøm noài nieâu, soong chaûo, naáu nöôùng ñuû thöù treân ñôøi, baát cöù thöù gì kieám ñöôïc,khi coâng an ñoùng choát ôû xa, thaû tuø vaøo nuùi, voâ röøng lao ñoäng. Ngoaøi ra coøn coù bi ñoâng nöôùc, laõnh theo tieâu chuaån nhaø beáp,uoáng cho moät ngaøy, moät caùi bao ni loâng ñeå neáu hoaøn caûnh cho pheùp thì " caûi thieän " töùc laø kieám chaùc tí rau hoang, caø daïi , con coùc, con nhaùi boû voâ, ñeán tröa nghæ giaûi lao, tìm caùch xoay sôû bieán thaønh thöùc aên boài döôõng, khoâng boå beà ngang cuõng boå beà doïc, mieãn sao ñöøng cheát hay ngaát ngö laø ñöôïc roài. Con gì cuõng aên heát, tröø coù con…dao vaø con… buø-loong laø chòu cheát, chöa bao giôø daùm aên thöû. 

Moät soá anh em voït ra phiaù caàu tieâu coâng coäng cuaû traïi, coù khi ñeå " giaûi quyeát baàu taâm söï " maø cuõng coù khi laø ñeå lieân laïc, trao ñoåi daám duùi caùi naøy caùi noï vôùi baïn beø ôû nhaø khaùc hay vôùi ñaùm tuø hình söï… Phaûi ñoùng tuoàng cho kheùo, keûo coâng an hay ñaùm aêng-ten ( boïn tuø ñöôïc coâng an tuyeån choïn, cho höôûng ñaëc aân : lon gaïo, mieáng thòt, mieáng caù moãi thaùng, giao nhieäm vuï theo doõi vaø baùo caùo veà moïi haønh ñoäng leùn luùt, vi phaïm noäi quy ) bieát ñöôïc thì cuoäc ñôøi khoán khoå, khoán naïn ngay.

Moät hoài keûng daøi ñieåm theâm 3 tieáng ñaèng sau laø chuùng toâi aøo ra phiaù coång traïi, ngoài choàm hoåm treân caùi saân ñaát roäng, xeáp haøng ñieåm soá, ñi lao ñoââïng. Teân coâng an tröïc traïi, ngoài trong " loâ coát " doø soå roài keâu : Nhaø 10 ! Chuùng toâi ñöùng baät daäy, ñi ra coång, thöù töï haøng 1 theo söï ñieàu khieån cuaû teân tuø Ñoäi Tröôûng hay Ñoäi Phoù ( ñöôïc coâng an tuyeån choïn theo tieâu chuaån cuaû chuùng ), ñeám soá roài böôùc ra khoûi coång. Maáy teân tröïc duïng cuï chaïy vaøo kho nhaän vaø vaùc ñi theo maáy boù dao ñi röøng . Hoâm nay, nhaø 10 chuùng toâi coù nhieäm vuï ñi laáy maây , tieâu chuaån toái thieåu 70 caây, daøi 2 meùt. Nghe qua thì coi boä ngon aên, nhöng tìm cho ra khu röøng naøo coù maây hay coøn maây sau haøng chuïc naêm bò tuø caøn lui, queùt tôùi, quaû thöïc khoâng phaûi laø chuyeän deã. Dao röøng phaûi coät laïi thaønh töøng boù, tôùi ñòa ñieåm do coâng an quyeát ñònh môùi ñöôïc thaùo ra, phaùt dao cho töøng ngöôøi. Phaùt tröôùc, sôï tuø duøng laøm vuõ khí… hoûi thaêm söùc khoeû boïn coâng an aùp giaûi. Traïi cuaû chuùng toâi ñaõ coù moät vuï aâm möu noåi loaïn, cöôùp suùng, gieát coâng an, ñoát traïi roài keùo nhau qua bieân giôùi Laøo, ngay sau vuï Trung Quoác keùo quaân sang ñaùnh phaù 6 Tænh Mieàn Baéc hoài ñaàu naêm 1979, daäy cho Haø Noäi " Moät baøi hoïc " vì ñaõ daùm theo Sö Phuï Lieân Soâ, ñem quaân sang Caêm-Boát oaùnh cho boïn caàm quyeàn Khôø-Me ñoû, con ñeû cuaû Trung Quoác , raùch nhö caùi meàn, chaïy taù hoaû tam tinh leân röøng leân nuùi. AÂm möu noåi loaïn naøy bò baïi loä, coäng saûn ñaõ laäp Toaø aùn nhaân daân ngay taïi traïi, xöû töû hình Só Quan caàm ñaàu, coøn laïi thì laõnh aùn töø 15 naêm tuø tuø trôû leân cho ñeán chung thaân khoå sai. Trung Uyù Nguyeãn Vaên Só, Bieät Ñoäng Quaân, Tröôûng Ban tuyeân truyeàn, chaéc noù thöông toâi, chôù khoâng phaûi noù queân. Vì queân laøm sao ñöôïc khi coù tin töùc chi, coâng vieäc ra sao, noù cuõng chôùp nhoaùng cho toâi hay ñeå lo lieäu coâng vieäc, ôû ngay goùc ñoáng raùc caïnh haøng raøo keõm gai ngaên nhaø 10 cuaû toâi vôùi nhaø 11 cuaû noù, khi chaäp choaïng toái, sau khi ñieåm danh vaø tröôùc khi tuø phaûi vaøo phoøng ñeå khoaù cöaû saét. Ít laâu sau noù ñöôïc thaû ra, veà Saøi Goøn roài cöôùi vôï, cöôùi coâ con gaùi thöông yeâu noù heát mình. Chöa cöôùi hoûi chi caû maø cöù 6 thaùng 1 laàn, coâ töø Saøi Goøn ra Trung, leân nuùi thaêm noù ñaøng hoaøng. Moái tình sao maø cao ñeïp ñeán theá ! Vaäy maø khi ñieàu tra ra, noù bò coâng an Saøi Goøn baét laïi, töø giaõ ngöôøi vôï thöông yeâu noù nhaát treân ñôøi naøy, ñöa veà traïi cuõ, ñaùnh ñaäp, tra khaûo taøn nhaãn. Noù phaûi khai ra voâ soá nhöõng ngöôøi ñaõ lieân laïc vôùi noù, nhöng noù laïi khoâng khai toâi vaøo soá ñoù. Toâi chæ bieát thaàm caûm ôn vaø caàu xin Trôøi Ñaát phuø hoä cho noù maø thoâi vì sau ñoù, noù bò toáng voâ saø-lim, nguïc toái, toâi chaúng bao giôø gaëp noù nöaõ, tröø 1 laàn cuoái cuøng noù bò ñieäu ra tröôùc Toaø aùn nhaân daân laäp ngay trong traïi, xeùt xöû theo " Luaät Röøng " cho 5,6 traêm tuø thöù döõ coi cho sôï. 

Moãi khi leân röøng laáy maây, toâi thöôøng ñi caëp ñoâi vôùi thaèng baïn thaân, Ñaïi Uyù H. tröôùc laøm ôû Tieåu Khu Quaûng Nam. Noù ít tuoåi hôn toâi, caáp chöùc cuõ cuõng nhoû hôn neân noù goïi toâi laø Baùc. Coøn toâi cöù goïi haén baèng teân… cuùng côm cho thaân maät. Thaèng baïn naøy thuoäc loaïi " Soá ñoû " bôûi vì coù 2 vôï maø khi ñi tuø , caû 2 baø vôï ñeàu… nhaát trí cao coi nhau: vôï caû, vôï hai, hai vôï ñeàu laø vôï caû . Hai Baø vaãn moät loøng chia seû vôùi nhau anh choàng chung nhö thuôû naøo, thay phieân nhau ñi thaêm nuoâi ñaøng hoaøng. Thaät ñaùng khen, ñaùng phuïc hai Baø naøy, khoâng nhö nhieàu tay khaùc, khi muõ maõng caân ñai thì vôï caû, vôï hai, vôï ba nöaõ chöa bieát chöøng, nhöng khi ñi tuø caûi taïo thì vôï hai, vôï ba leã pheùp traû laïi OÂng choàng cho baø vôï caû maø mình ñaõ troùt daïi… caàm nhaàm, saøi aåu khi oång coøn… leân xe xuoáng ngöïa. Baø vôï caû thì… haän thuø chaát ngaát nhö daãy Tröôøng Sôn ñoái vôùi anh choàng…ham cuaû môùi maø phuï loøng cuaû cuõ, thaønh ra anh choàng ña vôï naøy cuoái cuøng trôû thaønh moà coâi, chaúng coù vôï naøo ñi thaêm nuoâi caû. Laâu ngaøy, ñoùi quaù, coøm coõi, lao ñoäng heát xí quaùch cho neân ra chaân ñoài, chaân nuùi maø nguû, laøm baïn, laøm ñoàng chí, ñoàng choeù vôùi deá, vôùi giun hoài naøo khoâng hay. Caùc Cuï nhaø ta vaãn baûo " Tham thì thaâm - Baét caù hai ba tay thì roát cuoäc chaúng ñöïôc con naøo heát trôn ". Maáy OÂng Baø giaø traàu cuaû Myõ cuõng phaùn " All covet, all lose - Grasp all, lose all " chôù boä khoâng ñaâu ! Hai ñöaù chuùng toâi luoân ñi laáy maây cuøng vôùi nhau vì nhieàu lyù do : haïp tính tình, vui veû, tin caäy laãn nhau, saün saøng giuùp ñôõ nhau luùc khoù khaên. Vaû laïi ñi ñoâng ngöôøi thì caùnh röøng naøo coù maây laø quaân ta caøn queùt mau heát, böaõ khaùc seõ…cheát nhaên raêng ra vôùi nhau. 

Böaõ nay, thaèng baïn Ñaïi Uyù H. bò ñau, oùi möaû caû ñeâm, traïm y teá cho naèm nhaø, nhöng phaûi queùt doïn veä sinh trong phoøng vaø chung quanh. Caùn boä baûo " Ñi hoïc taäp caûi taïo laø khoâng ñöôïc pheùp ñau. Maø neáu ñau thì cuõng phaûi coá gaéng lao ñoäng nheï, chôù naèm moät choã laø con ngöôøi hö hoûng, beát baùt roài cheát luoân." Traïi coù voâ soá Baùc só thöù thieät nhöng ñaùm Baùc só laø daân chuyeân moân cho neân sôùm ñöôïc veà, sau vaøi ba naêm chi ñoù ñeå chính quyeàn môùi coù theå saøi trong caùc beänh vieän vì ñaùm Baùc só töø ngoaøi Baéc keùo vaøo, ña soá… doát vaø ngu boû meï. Baäc Trung Hoïc ôû Baéc luùc ñoù veà tröôùc chæ coù 10 naêm, thay vì 12 naêm nhö trong Nam. Leân Ñaïi Hoïc theo ngaønh Y Khoa laïi phaûi hoïc caáp toác baäy baï vaøi ba naêm ñeå ra phuïc vuï ngay cho chieán tröôøng. Con oâng, chaùu cha thì ôû beänh vieän. Trình ñoä ñaõ keùm, hoïc theâm saùch vôû thì chæ coù ít saùch tieáng Nga, saùch Anh- Myõ ñeá quoác phaûn ñoäng khoâng coù. Maõi sau naøy môùi coù ít saùch y khoa baèng tieáng Phaùp, nhöng khoâng ñuû trình ñoä ñeå ñoïc thaønh ra… doát vaãn hoaøn doát. Caû traïi coøn laïi moät mình anh baïn cuaû toâi goác gaùc laø Baùc Só Thieáu Taù quaân yï. Anh ta phaûi ôû laïi khaù laâu vì hai toäi : Khoâng ra trình dieän theo leänh chính quyeàn môùi, keøm theâm caùi toäi möu toan vöôït bieån ñeå laøm… Vieät Kieàu phaûn ñoäng. Vì laø Baùc só thöù thieät neân anh ta ñöôïc laøm Tröôûng Beänh Xaù cuaû traïi, coù 5, 7 caùi choõng tre vaø môù duïng cuï y khoa do…thôï reøn trong traïi laøm ra töø nhöõng maûnh kim khí thaùo gôõ ôû maáy chieác xe G.M.C. cuaû quaân ñoäi cuõ boû laïi ñaâu ñoù trong vuøng. Boïn tuø chuùng toâi ñaõ töøng phaûi ñem ba loâ ñi guøi moãi ñöaù vaøi ba maûnh kim khí do ñaùm tuø coù tay ngheà, thaùo gôõ ra töø maáy hoâm tröôùc. Ñeo ba loâ ñöïng saét theùp treân löng thì phaûi bieát, troâng thaáy oâng noäi, oâng ngoaïi, leø löôõi caû ra vôùi nhau. Böaõ ñoù, toâi ñi cuøng anh baïn thaân, toát buïng. Haén to con, khoeû maïnh hôn toâi, laïi coù vôï vaø em gaùi môùi thaêm nuoâi khaù ñaäm neân ñi ñöôøng, thaáy toâi saép leø löôõi ra, haén cöôøi toe, gheù tai toâi noùi nhoû " Ngaøi Quan Toaø ñöa nhaø chaùu guøi ñôõ cho moät maûnh nhoû, nhaø chaùu khoâng cheát ñaâu, maø Ngaøi cuõng khoûi heát soáng ! " Haén nheo maét cöôøi tình roài ruùt trong ba loâ cuaû toâi moät maûnh nhoû, ñuùt vaøo ba loâ cuaû haén. Xin moät laàn nöaõ caûm ôn haén neáu haén coøn soáng vaø ñang coù maët ñaâu ñoù hay treân ñaát nöôùc Hoa Kyø naøy. Anh baïn Baùc só Thieáu Taù, Tröôûng Beänh Xaù noùi treân coù laàn bò ñöoåi ra khoûi Beänh Xaù vì caùi toäi noùi thaät vôùi phaùi ñoaøn thanh tra ôû Trung Öông veà thaêm traïi. Coù coâng an lôùn nhoû ñöùng beân caïnh, maø khi phaùi ñoaøn hoûi veà aên uoáng cuaû beänh nhaân, anh baûo quaù thieáu thoán, hoûi veà thuoác men, anh baûo chaúng coù gì ngoaøi quinine trò soát reùt vaø APC, cuaû quaân ñoäi cuõ ñeå laïi, trò caûm soát vaø haàm baø laøng ñuû thöù beänh, vaøi ba thöù thuoác Nam laøm töø caây laù do tuø troàng leân, hoûi veà veä sinh thì anh baûo : beänh xaù ôû ngay caïnh khu vöïc laøm phaân töôi ñeå troàng rau, troàng luaù, maát veä sinh… Bò toáng ra ngoaøi, ñi laøm lao ñoäng, moät hoâm ñi nhoå saén, luùc gaùnh leân ñænh ñoài, ngoài nghæ, laáy söùc xuoáng doác, tìm goùi ñoà aên tröa quyù hoaù vôï ñem cho, buoäc ôû thaét löng baèng daây röøng, thì goùi ñoà aên ñaõ rôi rôùt ñaâu maát tieâu, chaéc laø maát trong khi len loûi trong raãy saén, chaët caây, nhoå goác, chaët cuû, xeáp voâ quang gaùnh ñaày uï gaàn 50 kí loâ, ngaøy laøm 2 chuyeán. Boïn chuùng toâi ngoài quanh ñoù phaûi boùp moàm, boùp mieäng, moãi ñöaù cho caäu Baùc Só nhaø ta mieáng khoai, mieáng saén ñeå " cöuù nguy daân toäc ". Buoàn quaù, anh Baùc Só nhaø ta beøn haùt maáy caâu ñaàu cuaû Baøi " Quoác Teá Ca " laø baøi haùt haøng ñaàu soá 1, goác tieáng Nga, dòch ra ñuû thöù ngoân ngöõ, saøi chung cho caû phong traøo coäng saûn theá giôùi, ñaõ dòch sang tieáng Vieät. Anh haùt " Vuøng leân ! Hôõi caùc noâ leä ôû theá gian ! Vuøng leân hôõi ai cöïc khoå baàn haøn… " Ñoùi vaø buoàn vì maát goùi ñoà aên, Anh ta heát haùt noåi ñöôïc nöaõ. Vaäy maø toái veà traïi, coâng an quaûn giaùo loâi anh ra hoûi toäi ( vì coù aêng-ten baùo caùo ) : Taïi sao Anh laïi haùt nhö theá ? Anh caõi " Thöa caùn boä, toâi haøt baøi Quoác Teá Ca laø baøi ca caùch maïng cô maø ! " - Nhöng taïi sao anh chæ haùt coù maáy caâu ñaàu, keâu goïi ai vuøng leân, trong luùc anh dang phaán ñaáu lao ñoäng meät moûi ? - Thì toâi chæ thuoäc coù ngaàn ñoù caâu thoâi . Vaû laïi caøng lao ñoäng meät moûi toâi caøng phaûi phaán ñaáu. Muoán phaán ñaáu coù hieäu quaû, toâi phaûi haùt baøi ca cuaû caùch maïng. - Anh ngoan coá laém bieát chöa ? Baøi Quoác Teá Ca, baøi ca caùch maïng quan troïng maø baï ñaâu haùt ñoù, laïi chæ thuoäc coù maáy caâu ñaàu laø thieáu phaán ñaáu hoïc hoûi. Caùch naøo cuõng cheát ! Ngay chính caùi thaân toâi, keû vieát baøi naøy, neáu haùt, chaéc cuõng chæ thuoäc ngaàn ñoù maø thoâi, theâm tí ti caâu ñaàu baèng tieáng Phaùp " Debout! Esclaves de la terre… " maø toâi ñöôïc bieát töø hoài ñi khaùng chieán ñaùnh Taây. Ngay ngaøy hoâm sau anh baïn Baùc Só cuaû toâi bò toáng vaøo chuoàng coïp, cuøm chaân 1 thaùng chi ñoù ! Nghe ñaâu baây giôø anh vaø gia ñình ôû UÙc Ñaïi Lôïi. Xin caûm ôn anh baïn ñaõ 2 laàn cho toâi 2 oáng thuoác teâ 2cc ( vôï ñem cho ) roài 2 laàn vaën beå tan naùt 2 caùi raêng cuaû toâi, loâi chuùng noù ra baèng caùi kìm to toå boá do thôï reøn cuaû traïi saûn xuaát. Ñau quaù, toâi chæ bieát ngoài treân caùi gheá ñaåu goã, döïa löng vaøo töôøng, 2 tay níu laáy caùi maët gheá ñaåu cöùng ngaéc, chòu traän. Roài cuõng xong. Baùc só saûn khoa, giaûi phaãu, khoâng phaûi Nha Só maø nhö theá cuõng gioûi chaùn ! 

Aáy cheát! Ñang noùi chyeän leân röøng laáy maây! Thaèng baïn ñau naèm nhaø, toâi leân röøng moät mình theo höôùng ñi thöôøng leä. Baét ñaàu tôùi con suoái nhoû, toâi quan saùt thaáy maáy ñaùm caùt traéng beân bôø giaùp biaø röøng, coù voâ soá daáu chaân thuù röøng, ban ñeâm moø xuoáng suoái uoáng nöôùc. Theo kinh nghieäm cuaû daân vuøng nuùi maø toâi hoïc ñöôïc, thì daáu chaân haàu heát laø cuaû baày heo röøng, nhöng cuõng coù caû daáu chaân cuaû " OÂng Ba Möôi " töùc laø Coïp nöaõ chôù. Toâi hôi ngaùn, nhöng hoaøn caûnh naøy khoâng ai cho pheùp ngaùn caû. Ban ngaøy Coïp ñi ñaâu maát tieâu, nhöng neáu gaëp noù thì baét buoäc toâi phaûi quay löng vaøo goác caây lôùn maø chieán ñaáu vôùi noù baèng con dao röøng cho ñeán cheát thì thoâi. Maø coù cheát cuõng xong caùi kieáp tuø toäi gheâ gôùm, kinh khuûng, khoâng bieát coù ngaøy naøo ra. 

Toâi leo leân nuùi, ñi doïc theo con suoái chöøng gaàn caây soá ( kilometer ), ngoù leân cao thaáy coù boùng daùng laù maây quen thuoäc. Toâi döøng laïi ôû ñieåm ñoù, khoâng vaøo saâu nöõa, roài leo ngöôïc doác ñi thaúng leân, laáy tieáng suoái roùc raùch laøm chuaån cho khoûi laïc. Thænh thoaûng toâi laáy con dao röøng chaët moät maûng voû thaân caây lôùn ñaùnh daáu ñöôøng ñi, choác nöaõ bieát ñöôøng maø ra. Caøng leo leân nuùi cao, caây coái caøng chaèng chòt, nhöng nhö theá môùi deã coù maây. Trôøi Ñaát khoâng nôõ haïi toâi, moät vuøng maây chaèng chòt hieän ra tröôùc maét. Maây naèm la lieät ñöôøi maët ñaát, maây leo leân tuoát caây cao, toaøn maây laø maây thoâi. Ñuùng laø " Kho Vaøng cuaû Hoaøng Ñeá Salomon thôøi Coå La Maõ roài ! " Toâi möøng heát lôùn, beøn ngoài xuoáng hoøn ñaù to böï ñeå thôû caùi ñaõ. Boãng coù tieáng soät soaït caøng luùc caøng roõ raøng ôû höôùng tröôùc maët toâi. Cheát cha ! Thuù döõ ñuoåi theo con moài naøo ñoù! Toâi nuùp vaøo sau moät thaân caây to böï, döïa löng vaøo caây, thuû con dao röøng thaät chaéc trong tay, saün saøng lieàu maïng. Toâi chôït thoaùng nhôù tôùi caâu " Plutoât souffrir que mourir - Thaø khoå cöïc coøn hôn laø cheát " cuaû Victor Hugo, hay La Fontaine chi ñoù ( laâu quaù queân maát roài ) trong baøi thô " La Mort et le bucheron (*) - Thaàn cheát vaø ngöôøi tieàu phu ñoán cuûi " . Baûn naêng con ngöôøi luùc naøy baûo toâi phaûi soáng ñeå hi voïng coù ngaøy trôû veà vôùi gia ñình, vôï con nhö nhöõng ngöôøi baïn tuø khaùc. May quaù ! Con thuù döõ ñuoåi moài voøng theo höôùng khaùc, xa daàn… Toâi ra khoûi choã nuùp, quan saùt roài baét ñaàu laáy maây, keûo khoâng kòp giôø taäp hoïp ôû ñieåm qui ñònh. Vôùi con dao röøng, toâi ruùt nhöõng sôïi daây maây naèm ngoån ngang döôùi ñaát, laãn loän vôùi laù röøng ñaõ khoâ, muïc naùt vì möa gioù, roùc boû voû ngoaøi, chaët moät ñoaïn daøi 10 gang tay cuaû toâi, töùc laø daøi 2 meùt ñoù. Ño ñaïc kieåu tuø maõi cuõng quen vaø chính xaùc ñaùo ñeå ! Cöù keùo roài roùc voû vaø chaët moät hoài, vöùt moãi choã möôi ñoaïn, toâi ñoaùn chöøng ñaõ ñöôïc giaø nöaû soá aán ñònh. Ñoùi vaø meät quaù, toâi tìm moät hoøn ñaù ngoài thôû ra vaø loâi maáy mieáng saén luoäc laïnh ngaét, thaâm sì, trong caùi lon goâ ñen truõi ôû trong caùi tuùi xaùch ñeo cheùo treân vai, buoäc chaët ngang buïng baèng daây röøng, ra aên. Ñi röøng laø caùi tuùi phaûi ñeo kieåu ñoù, vaät baát ly thaân, neáu khoâng lôõ ra laïc choã, khoâng tìm thaáy noù thì chæ coù nöôùc cheát maø thoâi. Khoai saén aên tröa, bi ñoâng nöôùc laïnh laø caû cuoäc soáng cuaû tuø caûi taïo chuùng toâi ! 

Thaáy ñaõ hoài söùc, toâi laïi ruùt maây, laáy dao roùc voû khoâ vaø chaët tieáp. Khi kieåm laïi thaáy ñuû soá , toâi chaët daây röøng, buoäc chaët hai ñaàu vaø khuùc giöaõ laøm ba boù nhoû roài cöù vaùc töøng boù phoùng daàn xuoáng phiaù chaân nuùi, nghe loaùng thoaùng coù tieáng nöôùc suoái chaåy roùc raùch, rì raøo. Coù boù theo doác tröôït xuoáng ngon laønh töøng quaõng. Coù boù maéc dòch, môùi tröôït ñöôïc vaøi meùt ñaõ maéc caây, daây leo chaèng chòt, naèm quay cu lô ra ñoù, laøm toâi laïi phaûi tôùi nôi, loâi leân vaø phoùng xuoáng. Vöaø di chuyeån xuoáng nuùi, toâi vöaø chaët môù daây röøng, cuoán voøng laïi, quaøng cheùo leân vai ñeå laùt nöaõ xuoáng chaân nuùi, bôø suoái seõ duøng tôùi noù. 

Con suoái ñaây roài ! Ba boù maây naèm ba choã, cheânh veânh treân nhöõng moûm ñaù. Ñoàng hoà ñeo tay ñaõ bò coâng an tòch thu khi môùi voâ traïi cho neân toâi khoâng ñoaùn roõ ñöôïc giôø giaác ra sao, chæ bieát… coá gaéng phaán ñaáu di chuyeån töø moûm ñaù naøy sang moûm ñaù khaùc, gom ba boù maây laïi, coät chung thaønh moät boù to böï, coät chaët hai ñaàu, theâm voøng daây coät ôû khuùc giöaõ cho chaéc aên. Xong ñaâu ñoù, toâi laáy 2 sôïi daây röøng lôùn hôn, buoäc chaët vaøo voøng daây ôû khuùc giöaõ roài tôùi voøng daây ôû moät ñaàu. Nghæ moät laùt laáy söùc, toâi thaû boù maây böï xuoáng suoái cho doøng nöôùc ñaåy ñi, toâi chæ vieäc giöõ cho chaéc hai sôïi daây röøng ñeå ñieàu chænh cho boù maây troâi xuoâi theo doøng suoái, ra ngoaøi röøng. Thaät laø khoù khaên, trôn trôït vôùi maáy caùi moûm ñaù reâu xanh baùm ñaày, laém luùc muoán teù cheát luoân. Coù nhieàu choã toâi phaûi loäi luoân xuoáng suoái, caàm daây höôùng daãn, boù maây môùi chòu troâi ñi. Neáu khoâng, noù seõ maéc cöùng ôû maáy caùi choã khuùc khuyûu, quanh co, loài loõm nhöõng moûm ñaù aùc oân, maát daäy.

Maáy mieáng saén luoäc thaâm sì, laïnh ngaét, chua leø ñöôïc ñöa vaøo bao töû cuaû toâi haún hoi, ñaøng hoaøng maø sao luùc naøy chuùng noù ñi ñaâu maát tieâu. Ñoùi laïi hoaøn ñoùi, ñoùi muoân naêm… Ngoù quanh, ngoù quaån chaúng thaáy coù gioáng chi aên ñöôïc, toâi beû ñaïi moät chuøm traùi caây laï hoaéc saø xuoáng bôø suoái, traùi to baèng ñaàu ngoùn tay. Toâi laøm thöû moät traùi roài nghe ngoùng. Laøm tieáp traùi thöù hai, traùi thöù ba… chaúng cheát thaèng Taây ñen naøo caû sau vaøi ba phuùt. Toâi dö bieát laø duø coù cheát, cuõng chöa ñuû thôøi gian ñeå cho caùi cheát noù tôùi vì môùi coù maáy phuùt thoâi, nhaèm nhoø chi. Caùi ñoùi noù xuùi toâi : cöù aên ñaïi, aên tôùi ñi, ñoùi chòu chi cho noåi, ra khoûi röøng coøn phaûi vaùc boù maây daøi, to toå boá veà traïi nöaõ cô maø. Theá laø toâi laøm luoân moät buïng chaúng sôï caùi chi heát trôn. 

Hình nhö taát caû moïi söï hoïc haønh cuaû toâi ôû nhaø tröôøng ngaøy xöaû ngaøy xöa, chæ coù moãi moät ñieàu giuùp ích cho toâi trong cuoäc soáng trong caùc traïi tuø caûi taïïo. Ñoù laø caùi " Principe d'Archimeøde - Nguyeân Lyù Archimeøde " cuaû moân hoïc " Physique - Vaät lyù ". Noù chæ cho toâi bieát caùch lôïi duïng söùc nöôùc ñaåy leân ñoái vôùi moät vaät ñöôïc thaû xuoáng nöôùc. Do ñoù, khi di chuyeån caây coái laøm coät nhaø, caû 5, 7 caây 1 ngaøy hay di chuyeån moät boù maây daøi vaø to böï nhö theá naøy, maø cöù vaùc treân vai, ñi suoái, ñi röøng, roài haøng chuïc caây soá ñöôøng boä, khoâng nhôø tôùi nöôùc suoái giuùp ñôõ ñeå naâng leân vaø ñaåy ñi, keùo ñöôïc quaõng naøo hay quaõng ñoù, thì chaéc laø toâi ñaõ cheát quaùch töø laâu roài. Coøn ñang mieân man suy nghó vôù vaån ñaâu ñaâu thì thình lình, gaëp choã doác, boù maây lao vuùt xuoáng, keùo toâi ngaõ chuùi theo luoân… taù hoaû tam tinh, caû con ngöôøi toâi naèm ngöa,û troâi theo boù maây aøo aøo xuoáng doác… 

Toâi giaät mình thöùc daäy, hai tay quôø quaïng chung quanh. Caùi giöôøng neäm eâm eâm , caùi meàn aám aùp, beân caïnh laø ngöôøi vôï 48 naêm keát hoân, 48 naêm soáng cheát vôùi choàng, vôùi con, chôù khoâng phaûi saøn tre, saøn nöaù, khoâng phaûi beä si maêng cuaû nhöõng traïi tuø caûi taïo hôn 12 naêm kinh khuûng ñaõ ñi saâu vaøo dó vaõng…Mieàn Nam xuïp ñoå, toâi cuõng nhö haøng tròeäu ngöôøi khaùc, trong haøng nguõ choáng coäng saûn ñaõ bò ñaåy vaøo nhöõng traïi tuø caûi taïo nhö theá. Chæ coù keû laâu, ngöôøi mau veà hay cheát luoân treân röøng treân nuùi maø thoâi. Laâu laâu, toâi laïi thaáy caùi caûnh lao ñoäng khoå sai kinh hoaøng vaø cuoäc soáng thua keùm caû suùc vaät vaãn trôû laïi vôùi toâi trong nhöõng giaác nguû khoâng maáy ngon laønh. Ñaõ 73 naêm ñöôïc soáng laøm ngöôøi roài coøn chi ! Khi thöùc giaác, thaáy mình ñaõ thoaùt khoûi caûnh soáng kinh hoaøng gheâ gôùm ñoù, thaáy mình ñang soáng trong khung caûnh töï do treân ñaát Myõ, moät quoác gia huøng cöôøng, vó ñaïi nhaát hoaøn vuõ ngaøy nay, khoâng coøn bò caûnh ñoùi khaùt, reùr möôùt caét da, möa naéng daõi daàu, lao ñoäng quaù söùc chòu ñöïng cuaû con ngöôøi,khoâng coøn bò haønh haï caû theå xaùc laãn tinh thaàn, heát bò nhöõng caëp maét cuù voï cuaû coâng an vaø caû moät soá baïn beø bò coâng an taåy naõo, huø doïa, bieán thaønh " aêng-ten, do thaùm " cho coäng saûn.theo doõi baùm saùt ngaøy ñeâm, toâi laïi aâm thaàm caûm ôn Thöôïng Ñeá ñaõ cho toâi soáng, caûm ôn vôï con, gia ñình, baïn beø, ñaõ tieáp teá cho toâi nghò löïc, thöùc aên, ñoà uoáng, nieàm hi voïng ñeå ñuû söùc maø soáng duø ñaõ nhieàu phen toâi thaät söï voâ cuøng tuyeät voïng, vì coù luùc caû traïi chæ coøn laïi moät mình toâi laø Só Quan, coøn toaøn moät thöù tuø hình söï ñaàu troäm, ñuoâi cöôùp, hieáp daâm, gieát ngöôøi. Khi toâi töø giaõ röøng nuùi trôû veà, moïi ngöôøi thaân yeâu coøn ñuû, khoâng maát vôï, maát con nhö moät vaøi ngöôøi baïn baát haïnh khaùc. Con caùi ngoan ngoaõn, hieáu thaûo, moät loøng gaén boù laáy nhau, chung söùc vôùi Meï ñeå cuøng gaùnh vaùc gia ñình trong nhöõng thaùng ngaøy...ñuùng laø ba chìm, baåy noåi, chín caùi leânh ñeânh, vaø cho ñeán luùc naøy, treân xöù sôû, queâ höông thöù hai naøy, chuùng noù taát caû vaãn giöõ ñöôïc caùi truyeàn thoáng toát ñeïp cuûa hai beân gia ñình Boá Meï. Toâi khoâng phaûi laø ngöôøi coâng giaùo, nhöng toâi luùc ñoù ñöôïc Linh Muïc Leâ Thaønh AÙnh, nguyeân Trung Taù Giaùm Ñoác Sôû Tuyeân UÙy Coâng Giaùo Quaân Khu 2, tuy tuoåi ñaõ cao, nhöng luùc naøo cuõng giöõ vöõng Ñöùc Tin, soáng trong vui veû, hi voïng, queân ñi gian khoå, nhoïc nhaèn ñeå daãn daét toâi ñi theo Nieám Tin vaø Hi Voïng cuûa Ngaøi moãi khi toâi chaùn naûn, thaát voïng. Toâi coøn nhôù roõ laø khi noùi chuyeän vôùi toâi, maø chung quanh khoâng coù ai, vò Linh Muïc ñaõ cao tuoåi naøy thích noùi chuyeän baèng tieáng Phaùp, coù leõ cho keû nghe leùn khoù hieåu hôn chaêng ! Maø ñi tuø caûi taïo laïi noùi tieáng... thöïc daân, ñeá quoác cuõng laø moät caùi toäi . Khi ñöôïc thaû veà, ñi ngang qua cöûa soå nhaø 10, ngoù tröôùc, ngoù sau khoâng thaáy coù ai, toâi thoø tay qua song saét sieát chaët baøn tay gaày guoäc cuûa Ngaøi vaø heïn " Khi ñöôïc veà, Cha gheù qua Toøa Giaùm Muïc Ñaø Naüng, nhaén tin cho con hay, chuùng ta seõ gaëp laïi nhau." Vaø maáy thaùng sau,chuùng toâi ñaõ gaëp laïi nhau nhö loøng mong öôùc. Toâi caûm ôn chính phuû vaø nhaân daân Hoa Kyø ñaõ môû roäng voøng tay ñoùn nhaän chuùng toâi laø nhöõng ngöôøi tò naïn coäng saûn ñeå cho theá heä chuùng toâi ñöôïc soáng nhöõng ngaøy coøn laïi, tröôùc khi taøn luïi vaø qua ñi, nhöôøng laïi cho theá heä con chaùu chuùng toâi coù ñöôïc cô hoäi ñeå soáng, laøm ngöôøi, höõu ích cho Queâ Höông Ñaát Nöôùc Vieät Nam yeâu daáu muoân ñôøi, cho xaõ hoäi loaøi ngöôøi vaên minh, tieán boä, toát ñeïp hôn treân con ñöôøng töông lai tröôùc maët...